Doradca Podatnika 42-43/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Rafał R. Kasprzycki
aplikant radcowski

Mam dłużnika w osobie spółki osobowej (komandytowej), gdzie komplementariuszami są dwie osoby fizyczne. Kogo powinienem i w jakim trybie pozywać, by zmaksymalizować możliwość odzyskania tej należności? Dług wynika z umowy sprzedaży, posiadam na dowód umowę oraz fakturę zaakceptowaną przez dłużnika.

Udzielając odpowiedzi na powyższe pytanie, należy wskazać, iż spółką komandytową jest spółka osobowa mająca na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą, w której wobec wierzycieli za zobowiązania spółki co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika (komandytariusza) jest ograniczona. W spółce komandytowej komplementariusze ponoszą zatem odpowiedzialność podobnie jak wspólnicy w spółce jawnej. Pozostali wspólnicy odpowiadają, co do zasady, jedynie do wysokości sumy komandytowej.


POZWAĆ SPÓŁKĘ CZY WSPÓLNIKÓW - OTO PYTANIE

W przypadku zatem długu spółki osobowej (np. spółki komandytowej, jawnej) sugerowałbym skupienie się na samej spółce oraz wspólnikach ponoszących pełną odpowiedzialność (w przypadku spółki komandytowej - komplementariuszach). Powyżej opisana odpowiedzialność wspólników modyfikowana jest zasadą subsydiarności. Subsydiarność w tym wypadku oznacza, iż wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna.

Wierzyciel musi więc podjąć próbę zaspokojenia się z majątku spółki. Dopiero gdy nie jest to możliwe, może wziąć pod uwagę majątek osobisty wspólników. Nie oznacza to jednak, iż wierzyciel nie może od razu wnieść powództwa przeciwko wspólnikom (komplementariuszom), tj. nim sama egzekucja wobec spółki okaże się nieskuteczna.

W przedstawionym przypadku oznacza to, iż wierzyciel może równocześnie pozwać i spółkę, i wspólników - komplementariuszy. Z drugiej strony zgodnie z art. 7781 kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) wierzyciel może ograniczyć się do pozwania samej spółki, a gdy egzekucja przeciw spółce okaże się bezskuteczna, może on wystąpić o nadanie klauzuli wykonalności również przeciwko wspólnikom ponoszącym odpowiedzialność całym majątkiem bez ograniczenia za zobowiązania spółki.

Wybór trybu postępowania uzależniałbym od statusu wspólników spółki dłużnika, tj. od tego, czy wspólnicy pozostają w związku małżeńskim i jakie stosunki majątkowe łączą ich z ewentualnymi małżonkami oraz od "natury" samego wspólnika. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż jeżeli wystąpimy z powództwem jedynie przeciwko spółce i potem w rezultacie bezskuteczności egzekucji wobec spółki otrzymamy klauzulę przeciwko samemu wspólnikowi, to na podstawie tego tytułu nie mamy szans na otrzymanie klauzuli również przeciwko małżonkowi wspólnika.

W myśl bowiem art. 787 k.p.c. sąd może nadać klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi, gdy tytuł wykonawczy został wydany przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim. Jednakże możliwość taka jest obwarowana koniecznością spełnienia dodatkowych warunków. Mianowicie tytuł egzekucyjny (tj. sam nakaz lub wyrok) musiał być wcześniej wydany przeciwko osobie pozostającej w związku małżeńskim oraz wierzyciel musi wykazać dokumentem urzędowym lub prywatnym, że wierzytelność powstała z czynności prawnej dokonanej za zgodą małżonka dłużnika.

Oznacza to, iż aby sąd mógł nadać klauzulę wykonalności przeciwko małżonkowi wspólnika spółki dłużnika, to sam nakaz zapłaty lub wyrok musi być wcześniej wydany nie przeciwko spółce, lecz samemu wspólnikowi (tj. wcześniej należy pozwać wspólnika).


Oprócz możliwości zaspokojenia z jak największego kręgu osób pozostaje jeszcze kwestia ewentualnych działań wspólnika zmierzających do pozbycia się (przynajmniej oficjalnie) należącego do niego majątku. W praktyce powszechnym zjawiskiem jest sytuacja, w której wspólnik spółki-dłużnika (ponoszący odpowiedzialność za długi spółki) na wieść o toczącym się postępowaniu wobec spółki zaczyna się wyzbywać majątku w taki sposób, by ewentualna egzekucja kierowana wobec niego okazała się bezskuteczna.

Również w celu zapobieżenia takiemu procederowi warto zastanowić się nad jednoczesnym pozwaniem wspólników i spółki. Wniesienie powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim jeszcze egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna,może w praktyce pozwolić wierzycielowi na zabezpieczenie powództwa, co zwiększy jego szansę na zaspokojenie. Pamiętać jednak należy, że wyrok (nakaz zapłaty) zapadły przeciwko wspólnikowi będzie mógł być wykonany dopiero, gdy egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna.


TRYB DOCHODZENIA NALEŻNOŚCI

Co do kwestii trybu dochodzenia należności od spółki i jej wspólników, to w przedstawionym w pytaniu wypadku (dysponowania umową i fakturą) proponuję wezwać spółkę i wspólników do zapłaty w wyznaczonym terminie, a po jego upływie wystąpić na drogę sądową z powództwem o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Sąd rozpoznaje sprawę w postępowaniu nakazowym na pisemny wniosek powoda zgłoszony w pozwie.

Postępowanie to jest z zasady krótkie i skuteczne (nie wymaga rozprawy), a sam nakaz zapłaty w momencie jego wydania będzie tytułem zabezpieczenia, wykonalnym bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Kwota zasądzona nakazem wraz z wymagalnymi odsetkami stanowi sumę, której złożenie przez dłużnika do depozytu sądowego wystarczy do zabezpieczenia. Jeżeli wierzyciel wniesie o dokonanie zabezpieczenia, będzie musiał także wskazać sposób zabezpieczenia.
 

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.