Doradca Podatnika 42-43/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Piotr Augustyniak
doradca podatkowy

W kodeksie karnym skarbowym w art. 24 przewidziany jest obligatoryjny nakaz stosowania przez sądy instytucji odpowiedzialności posiłkowej firmy za czyny zabronione osób nią zarządzających, np. członków zarządu spółki, w przypadku gdy podmiot taki odniósł albo mógł odnieść z popełnionego przestępstwa skarbowego jakąkolwiek korzyść majątkową. Na czym polega taka odpowiedzialność zarządów za zobowiązania podatkowe? Czy czynny żal jednego członka zarządu wyłącza z odpowiedzialności pozostałych członków?

Odpowiadając na pierwsze z powyższych pytań, należy zaznaczyć, iż kwestia odpowiedzialności zarządów za zobowiązania podatkowe spółek powinna być rozpatrywana w związku z odpowiednimi przepisami zarówno Ordynacji podatkowej, jak i kodeksu karnego skarbowego. I tak, zgodnie z Ordynacją członkowie zarządu mogą osobiście odpowiadać za zaległości podatkowe spółek, którymi kierują, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna i jeśli we właściwym momencie nie złożą wniosku o ogłoszenie upadłości. W wypadku natomiast kodeksu karnego skarbowego odpowiedzialność ta może wynikać z naruszenia obowiązków spółki jako podatnika lub płatnika.

Jeśli na przykład spółka jako płatnik nie wpłaca w terminie pobranych od swoich pracowników zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, to członkowie jej zarządu mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności karnej skarbowej. Fakt ten nie zwalnia jednak spółki z obowiązku uregulowania zaległości wraz z odsetkami za zwłokę. Należy podkreślić, że do odpowiedzialności tej można sprawcę pociągnąć jedynie wówczas, gdy zostanie mu przypisana wina. W przeciwnym razie nawet w sytuacji naruszenia przepisu prawa materialnego nie można nikogo obarczyć odpowiedzialnością karną skarbową.

Co do zagadnienia poruszonego w drugim pytaniu, to przepisy przewidują wyłączenie odpowiedzialności karnej w wypadku tzw. czynnego żalu (art. 16 kodeksu karnego skarbowego). Nie podlega karze za przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe ten, kto po popełnieniu czynu zabronionego zawiadomił o tym organ ścigania, ujawniając istotne okoliczności tego czynu, jak również osoby uczestniczące w jego popełnieniu. Analizując powyższy przepis, można dojść do wniosku, że najważniejsze wydaje się to, w jaki sposób został sformułowany czynny żal.

Jeśli za dane działanie lub zaniechanie odpowiedzialny był tylko jeden członek zarządu, w składanym do organu czynnym żalu powinien precyzyjnie to przedstawić, informując, że przy popełnieniu danego czynu nie współdziałała z nim żadna inna osoba. Jeśli jednak tak nie było, a tylko jedna z osób odpowiedzialnych za popełnienie danego czynu złoży czynny żal, pozostali sprawcy nie mogą korzystać z jego dobrodziejstwa. űeby zabezpieczyć się przed takimi sytuacjami, zawsze należy dokładnie przeanalizować stan faktyczny oraz wskazać osoby odpowiedzialne. Gdy jest ich kilka, wszystkie powinny złożyć czynny żal, aby uniknąć odpowiedzialności.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.