Doradca Podatnika 42-43/2007 Rachunkowość

Ministerstwo Finansów na swoich stronach internetowych opublikowało projekt ustawy o zmianie ustawy o rachunkowości. Przepisy znowelizowanej ustawy o rachunkowości powinny wejść w życie 1 stycznia 2008 r., aby mogły mieć po raz pierwszy zastosowanie do sprawozdań finansowych sporządzonych za rok obrotowy rozpoczynający się w 2008 r.
Zmiana ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2002 r. nr 76, poz. 694 ze zm.) ma na celu transpozycję do polskich przepisów postanowień Dyrektywy 2006/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 14 czerwca 2006 r. zmieniającej dyrektywy Rady: 78/660/EWG w sprawie rocznych sprawozdań finansowych niektórych rodzajów spółek, 83/349/EWG w sprawie skonsolidowanych sprawozdań finansowych, 86/635/EWG w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych banków i innych instytucji finansowych, oraz 91/674/EWG w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń (Dz.Urz. UE L 224 z 16 sierpnia 2006 r.).

Podany w dyrektywie okres na wprowadzenie do prawodawstwa państw członkowskich UE jej postanowień wynosi 24 miesiące od daty wejścia w życie. Termin transpozycji dyrektywy do prawa polskiego upływa we wrześniu 2008 r. Zmiany wynikające z dyrektywy dotyczą:

1) wprowadzenia obowiązku wykazania w sprawozdaniu finansowym jednostki charakteru i celu gospodarczego zawartych przez nią umów nieuwzględnionych w bilansie, w zakresie niezbędnym do oceny ich wpływu na sytuację majątkową, finansową i wynik finansowy;
2) wprowadzenia obowiązku wykazania w sprawozdaniu finansowym transakcji zawartych z podmiotami (ze stronami) powiązanymi, wraz z ich kwotami, a także informacji określających charakter tych powiązań, w przypadku gdy transakcje nie zostały przeprowadzone na warunkach rynkowych;
3) wprowadzenia obowiązku podania w sprawozdaniu finansowym wynagrodzenia biegłego rewidenta lub firmy audytorskiej za świadczone za rok obrotowy usługi w zakresie obowiązkowego badania rocznego sprawozdania finansowego, inne usługi poświadczające, usługi doradztwa podatkowego oraz pozostałe usługi;
4) uzupełnienia przepisów ustawy, w których jest mowa o organach zarządzających i nadzorujących, o organ administrujący, który może zostać ustanowiony m.in. w takich jednostkach, jak spółka europejska czy spółdzielnia europejska,
5) wprowadzenia obowiązku organów spółki sporządzania i publikowania sprawozdania finansowego oraz sprawozdania z działalności, i odpowiedzialności za to.

Powyższe wymogi, z wyjątkiem określonych w pkt 5, w zakresie odnoszącym się do skonsolidowanych sprawozdań finansowych zostaną określone w rozporządzeniach Ministra Finansów w sprawie:

1) szczególnych zasad rachunkowości domów maklerskich i jednostek organizacyjnych banków, w ramach których prowadzona jest działalność maklerska, w tym z zakresu informacji wykazywanych w sprawozdaniach finansowych oraz odpowiednio w skonsolidowanych sprawozdaniach finansowych grup kapitałowych, oraz w sprawozdaniach z działalności;
2) szczegółowych zasad sporządzania przez jednostki inne niż banki i zakłady ubezpieczeń skonsolidowanych sprawozdań finansowych grup kapitałowych;
3) szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń, w tym również tworzenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, zakresu informacji wykazywanych w informacji dodatkowej oraz zasad sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych grup kapitałowych.

Celem nowelizacji ustawy (wykraczającej poza zakres wymagany dyrektywą 2006/46/WE) jest również dostosowanie niektórych jej przepisów do aktualnych realiów gospodarczych oraz innych ustaw, a także dalsze doskonalenie i ułatwienie ich stosowania przez mniejsze jednostki. W szczególności dotyczy to:
1) wprowadzenia regulacji zasad wyceny i inwentaryzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych zaliczonych do inwestycji;
2) zmian obowiązków w zakresie otwierania i zamykania ksiąg rachunkowych w sytuacjach szczególnych (upadłości z możliwością zawarcia układu, podziału przez wydzielenie);
3) zasad sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych grupy kapitałowej (zakresu podmiotowego grupy kapitałowej, sprawowania współkontroli, modyfikacji pojęć "jednostka dominująca" i "znaczący inwestor");
4) zasad rozliczania połączeń spółek metodą łączenia udziałów (wyłączenie metody łączenia udziałów w przypadku spółek nieznajdujących się pod wspólną kontrolą);
5) wprowadzenia do ustawy materii z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, co spowoduje konieczność wydania przez Ministra Finansów rozporządzeń w sprawie:
a) uprawnień do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych,
b) obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotów prowadzących działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych. Poniżej przedstawiono pierwszą część szczegółowego uzasadnienia projektu.

Art. 1 pkt 1 (art. 1 ustawy)

W związku z wprowadzeniem do ustawy nowego rozdziału 8a, zawierającego unormowania odnoszące się do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych i obejmującego regulacje spoza dotychczasowego zakresu przedmiotowego ustawy o rachunkowości, wyznaczonego art. 1, dokonano odpowiedniej zmiany tego przepisu.

Art. 1 pkt 2 projektu (art. 2 ust. 1 pkt 6 ustawy)

W art. 2 określającym zakres podmiotowy jednostek stosujących przepisy ustawy o rachunkowości zastąpiono w ust. 1 pkt 6 tego artykułu określenie "zagranicznych jednostek i osób prawnych (fizycznych)" określeniami wprowadzonymi w art. 5 oraz art. 85 i 93 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. nr 173, poz. 1807 ze zm.).

Art. 1 pkt 3 lit. a) - tiret pierwsze projektu (art. 3 ust. 1 pkt 5a ustawy)

Art. 3 ust. 1 ustawy uzupełniono o pkt 5a projektu, w którym wprowadzono definicję członka organu jednostki na potrzeby regulacji zawartej w pkt 3 projektu, określającej obowiązek członków organów spółki sporządzenia i publikacji sprawozdania finansowego i sprawozdania z działalności, i ich odpowiedzialność za to.

Art. 1 pkt 3 lit. a) - tiret drugie projektu (art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy)

Proponowany zapis jest konsekwencją wprowadzenia zmiany art. 1 pkt 3 lit. a) tiret pierwsze projektu, dotyczącej wprowadzenia nowego punktu 5a w art. 3 ust. 1 ustawy. Ponadto w odniesieniu do syndyka lub zarządcy ustanowionych w postępowaniu upadłościowym, uważanych za kierownika jednostki w rozumieniu ustawy, usunięto warunek prowadzenia przez nich przedsiębiorstwa upadłego. Powyższy warunek określony w niektórych regulacjach ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. nr 60, poz. 535 ze zm.) służy celom ww. ustawy.

Art. 1 pkt 3 lit. a) - tiret trzecie projektu (art. 3 ust. 1 pkt 14 i 15 ustawy)

Zaproponowana zmiana polega na zastąpieniu "innej umowy o podobnym charakterze" umową leasingu wobec faktu jej uregulowania w kodeksie cywilnym.

Art. 1 pkt 3 lit. a) - tiret czwarte projektu (art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy)

Ustawa o rachunkowości posługuje się pojęciem "inwestycji", które zostało wprowadzone do ustawy i rozporządzeń wykonawczych od 1 stycznia 2002 r. Pojęcie "inwestycji" nie budzi wątpliwości interpretacyjnych dla celów ewidencyjnych i sprawozdawczych. Zarówno sprawozdanie finansowe, jak i statystyczne sprawozdanie finansowe (F-02), a także sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz o nakładach na środki trwałe (F-01/I-01) zawierają pozycję prezentacyjną o nazwie "inwestycje" w zakresie zgodnym z definicją zawartą w art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy.

Natomiast zaprojektowana zmiana przepisów art. 3 ust. 1 pkt 17 ustawy ma na celu nie tyle rozszerzenie, co uściślenie kryterium zaliczania aktywów do inwestycji, gdyż dotychczasowa definicja nie uwzględnia specyfiki inwestycji w nieruchomości. Zaproponowano, żeby o zakwalifikowaniu nieruchomości do inwestycji decydował aktualny sposób jej wykorzystywania, a nie cel jej nabycia.

Zgodnie z zaproponowaną definicją do inwestycji będą mogły być zakwalifikowane nieruchomości wytworzone we własnym zakresie, np. wybudowany budynek, który nie będzie użytkowany przez jednostkę, lecz posiadany w celu osiągnięcia korzyści ekonomicznych, o których mowa w ww. przepisie. Art. 1 pkt 3 lit. a) - tiret piąte projektu (art. 3 ust. 1 pkt 23d ustawy)

Zaproponowana zmiana rozszerza katalog wyłączeń z instrumentów finansowych o aktywa i zobowiązania wynikające z udziału w programach świadczeń skierowanych do pracowników i innych osób związanych w kapitałach jednostek należących do grupy kapitałowej. Dotychczasowy zapis odnoszący się wyłącznie do pracowników i innych osób związanych w kapitałach konkretnej jednostki jest zawężony, gdyż nie odnosi się do całej grupy kapitałowej.

Art. 1 pkt 3 lit. a) - tiret szóste projektu (art. 3 ust. 1 pkt 32 ustawy)

Pozostałe koszty i przychody operacyjne związane z utrzymywaniem i zbyciem nieruchomości oraz wartości niematerialnych i prawnych zaliczonych do inwestycji rozszerzono także o koszty i przychody powstałe w wyniku aktualizacji wartości tych inwestycji, jak również ich przekwalifikowania odpowiednio do środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych, jeżeli do wyceny tych inwestycji przyjęto cenę rynkową bądź inaczej określoną wartość godziwą. Zmiana ta pozwala na określenie sposobu odniesienia zmian wartości inwestycji na skutek ich aktualizacji, jak również przekwalifikowania w przypadku, gdy nie przyjęto do wyceny tych inwestycji - w myśl art. 28 ust. 1 pkt 1a ustawy - zasad stosowanych dla środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych.

Z pozostałych kosztów i przychodów wyłączono środki pieniężne otrzymane tytułem dopłat do cen sprzedaży; uzyskane z tego tytułu przychody powinny być prezentowane w przychodach operacyjnych jednostki, ponieważ ich dotyczą. Dalszy ciąg uzasadnienia projektu będzie prezentowany w następnych zeszytach Rachunkowości.

Źródło: projekt ustawy zaprezentowany na stronach internetowych Ministerstwa Finansów www.mf.gov.pl