Doradca Podatnika 44-45/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Rafał R. Kasprzycki
aplikant radcowski

Pomiędzy przedsiębiorcami została zawarta pisemna umowa zawierająca klauzulę mówiącą, że "zmiany do umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności". Jeden z kontrahentów odstąpił od umowy, wysyłając oświadczenie faksem. Czy takie oświadczenie jest skuteczne, czy drugi z kontrahentów powinien kontynuować realizację umowy, żeby nie narazić się na zarzut jej niewykonania?

W mojej ocenie oświadczenie takie będzie skuteczne, jednak dla pewności kontrahent powinien wystąpić do drugiej strony o pisemne potwierdzenie oświadczenia o odstąpieniu od umowy. Zgodnie z normą art. 77 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) uzupełnienie lub zmiana umowy wymaga zachowania takiej formy, jaką ustawa lub strony przewidziały w celu jej zawarcia. Jeżeli zaś umowa została zawarta w formie pisemnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron, jak również odstąpienie od niej albo jej wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem. W niniejszej sprawie umowa została zawarta w formie pisemnej.

Strony dla zmiany umowy wymagają zachowania również formy pisemnej pod rygorem nieważności. Strony nie uzgodniły jednak tego rygoru dla czynności powodujących zniweczenie umowy, tj. odstąpienia, wypowiedzenia czy też rozwiązania umowy za porozumieniem stron. Z powyższych względów w zakresie oceny skutków oświadczeń woli stron mających na celu zniweczenie zapisów umowy (tj. odstąpienie od umowy, jej wypowiedzenie itp.) zastosowanie powinny mieć właściwe normy kodeksu cywilnego, w tym art. 77 i 74. Zgodnie z cytowaną normą art. 77 § 2 k.c., jeżeli umowa została zawarta w formie pisemnej, jej rozwiązanie za zgodą obu stron, jak również odstąpienie od niej albo jej wypowiedzenie powinno być stwierdzone pismem.

Przepis ten co prawda wymaga zachowania formy pisemnej dla czynności odstąpienia od umowy, jednak nie wiąże z brakiem zachowania tej formy rygoru nieważności. Oznacza to, że mamy tutaj do czynienia z formą pisemną zastrzeżoną jedynie dla celów dowodowych. Zastrzeżenie formy pisemnej jedynie dla celów dowodowych (tj. bez rygoru nieważności) ma ten skutek, że w razie niezachowania zastrzeżonej formy co do zasady nie jest w sporze dopuszczalny dowód ze świadków ani dowód z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności. Niezachowanie formy pisemnej odstąpienia od umowy w niniejszej sprawie nie będzie powodować bezskuteczności tego oświadczenia.

Oświadczenie jest skuteczne, jednakże w przypadku sporu osoba, która je złożyła, nie będzie mogła udowadniać za pomocą świadków lub zeznań stron faktu dokonania czynności (w tym przypadku odstąpienia od umowy). Należy zwrócić uwagę, że zasada zakazu dowodu znajduje ograniczenie w sytuacji, gdy obie strony wyrażą zgodę na tego rodzaju dowód (np. przesłuchanie świadka) lub jeżeli fakt dokonania czynności prawnej będzie uprawdopodobniony za pomocą innego pisma (np. korespondencji stron).

W omawianej sytuacji umowa została zawarta między przedsiębiorcami, co dodatkowo modyfikuje opisaną zasadę. Zgodnie bowiem z normą art. 73 § 4 k.c. przepisów o formie pisemnej przewidzianej dla celów dowodowych nie stosuje się do czynności prawnych w stosunkach między przedsiębiorcami.

Jeśli umowa nie przewiduje dla czynności znoszących umowę (odstąpienia, wypowiedzenia, rozwiązania) formy pisemnej pod rygorem nieważności (a jedynie dla celów dowodowych, jak w niniejszej sprawie), czynności tego rodzaju nie będą wymagać formy pisemnej. Stron nie będzie ograniczać w takim przypadku również opisany zakaz dowodowy.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.