Doradca Podatnika 44-45/2007 Ubezpieczenia

Czy osoba prowadząca działalność gospodarczą może liczyć na umorzenie zaległości lub jej części w składkach ubezpieczeniowych? Jeśli tak, to w jakich okolicznościach może to nastąpić?

 Tak, przepisy przewidują umorzenie zaległości wobec ZUS. Możliwość taką daje art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 ze zm., dalej: ustawa). Daje on podstawę umorzenia w całości lub w części należności ze składek. Podstawowym warunkiem takiej decyzji jest całkowita nieściągalność tych kwot. ZUS może więc zrezygnować ze swoich należności tylko wtedy, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne.

Całkowita nieściągalność składek ma miejsce wówczas, gdy:

• dłużnik zmarł i nie ma następców prawnych,
• sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe, przedsiębiorca przestał prowadzić działalność, nie ma majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich,
• przedsiębiorca nie ma środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego, wysokość nieopłaconej składki jest znikoma,
• organ egzekucyjny stwierdził brak majątku,
• w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Artykuł 28 ust. 3 ustawy wskazuje także szczególną sytuację. Przewiduje on, że należności ze składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek wolno w uzasadnionych przypadkach umorzyć, nawet mimo braku ich całkowitej nieściągalności, a więc także wówczas, gdy istnieje możliwość skutecznego odzyskania należności składkowych.

Kiedy jest to możliwe?

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy "należności z tytułu składek" obejmują (poza składkami) także odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz tzw. dodatkową opłatę.
Każdy z tych elementów może być zatem umorzony w całości lub w części. Z kolei art. 28 ust. 3a ustawy odnosi się wyłącznie do należności ze składek na ubezpieczenie społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Ubezpieczonymi są osoby fizyczne podlegające chociaż jednemu z ubezpieczeń społecznych. Natomiast płatnikami składek są przede wszystkim pracodawcy wobec zatrudnianych pracowników (art. 4 ustawy).

Zatem przewidziana w art. 28 ust. 3a ustawy możliwość umorzenia należności ze składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości ze składek na ubezpieczenie własne płatnika. Potwierdza to wyrok SN z 3 października 2006 r., III UK 84/06. Nie jest to dopuszczalne przy składkach od zatrudnionych przez pracodawcę pracowników. Podobnie Sąd Najwyższy zinterpretował art. 28 ust. 3a ustawy w wyroku z 27 marca 2007 r. (II UK 158/06). Wskazał w nim, że umorzenie zaległości ze składek w razie braku ich całkowitej nieściągalności dotyczy wyłącznie składek na własne ubezpieczenie społeczne płatnika. Nie odnosi się natomiast do umorzenia należności składkowych za zatrudnionych.

Joanna Langiewicz

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.