Doradca Podatnika 46-47/2007 Obrót gospodarczy

Radosław Owczarkowski
specjalista od prawa gospodarczego
w Internetowej Kancelarii Prawnej Twojeprawo. pl

Jestem właścicielem spółki, w ramach której prowadzę m.in. parking strzeżony. Chciałbym się dowiedzieć, jaka jest moja odpowiedzialność jako przechowawcy pojazdów pozostawianych mi przez klientów.

Przechowanie jest umową, na mocy której przechowawca zobowiązuje się do zachowania w stanie niepogorszonym przekazanej do przechowania rzeczy ruchomej należącej do składającego (art. 835 k.c.). Przechowawca, zawierając tę umowę, czy to w formie pisemnej, czy ustnej, czy wręcz w formie dorozumianej, przejmuje odpowiedzialność za stan rzeczy będącej przedmiotem umowy. Jego odpowiedzialność wynika z umowy, czyli ma charakter odpowiedzialności kontraktowej.

Przechowawca jest więc odpowiedzialny za szkody wynikające z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań umownych (art. 471 k.c.), a jego podstawowym zobowiązaniem jest ochrona rzeczy oddanej na przechowanie przed pogorszeniem. Nie za każdy rezultat w postaci zniszczenia, utraty czy pogorszenia rzeczy przechowawca odpowiada. Jego odpowiedzialność jest uzależniona od możliwości przypisania mu winy za powstanie skutku w postaci wystąpienia szkody.

Przechowawca nie ponosi winy za szkodę, jeżeli wywiąże się prawidłowo ze swoich obowiązków, a pogorszenie się stanu rzeczy, jej zniszczenie czy utrata mimo to nastąpi. I tutaj nasuwa się pytanie, jak przechowawca powinien postępować z rzeczą oddaną do przechowania. Otóż sposób obchodzenia się z rzeczą przechowywaną może określać sama umowa. Jeżeli tak jest, to przechowawca jest związany zawartymi w umowie instrukcjami i powinien się do nich stosować.

Jeżeli takich postanowień w umowie nie zawarto, przechowawca powinien przechowywać rzecz w sposób, jaki wynika z jej natury (właściwości rzeczy) i z okoliczności. W pierwszym wypadku przechowawca uwolni się od odpowiedzialności za powstałą szkodę, dowodząc, że postępował zgodnie z umownymi instrukcjami. W drugim - w celu uniknięcia odpowiedzialności przechowawca powinien wykazać, że szkoda wystąpiła, chociaż obchodził się z rzeczą starannie, uwzględniając jej charakter oraz wszelkie istotne okoliczności.

Odpowiedzialność za szkodę w rzeczy przechowywanej zaostrza się, jeżeli przechowawca bez zgody składającego i bez koniecznej potrzeby używa rzeczy albo zmienia miejsce lub sposób jej przechowywania bądź oddaje rzecz na przechowanie innej osobie. Jest on wówczas odpowiedzialny nawet za przypadkową utratę lub uszkodzenie rzeczy, które by w przeciwnym razie nie nastąpiły. Niezależnie od standardów kodeksowych, strony mogą zawrzeć umowę, która obciąży przechowawcę większą odpowiedzialnością za powierzoną mu rzecz. Odpowiedzialność przechowawcy może zostać rozszerzona np. do odpowiedzialności za każdy przypadek, choćby zupełnie niezawiniony, pogorszenia czy utraty rzeczy (art. 841 k.c.).

W ten sposób określona odpowiedzialność przedsiębiorstwa przechowawcy zbliża się do modelu tzw. odpowiedzialności na zasadzie ryzyka. Rozszerzenie odpowiedzialności jest więc możliwe i często praktykowane. Nie jest natomiast możliwe zawężanie odpowiedzialności przechowawcy w stosunku do jej standardowych, kodeksowych wymiarów. Ewentualne zastrzeżenia umowne dotyczące ograniczania odpowiedzialności są nieważne i nie wywierają żadnych skutków prawnych.

Przechowawca nie może przekazywać rzeczy przechowywanej innej osobie, z wyjątkiem sytuacji, kiedy działanie takie zostaje wymuszone przez niesprzyjające okoliczności. Obowiązkiem przechowawcy jest wówczas powiadomienie składającego o tym, gdzie i u kogo znajduje się jego rzecz. Od chwili powiadomienia odpowiedzialność przechowawcy zostaje ograniczona tylko do wyboru zastępcy. Przechowawca powinien dokonać wyboru przy zachowaniu należytej staranności, tak aby na wypadek szkód wyrządzonych przez zastępcę móc w łatwy sposób uchylić się od odpowiedzialności.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.