Doradca Podatnika 46-47/2007 Obrót gospodarczy

Piotr Piwowarczyk
właściciel firmy doradczej Proceder Consulting w Warszawie

Jeżeli nasz dłużnik wykazuje dobrą wolę i chęć spłacenia długu w zamian za poczynione przez nas wobec niego ustępstwa, nie musimy od razu składać przeciwko niemu pozwu do sądu. W wyniku przeprowadzonych z dłużnikiem negocjacji możemy z nim zawrzeć ugodę pozasądową. Zawarcie ugody jest możliwe także po wniesieniu sprawy do sądu.

Przez ugodę strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w zakresie istniejącego między nimi stosunku prawnego (np. umowy), w tym celu, aby uchylić niepewność co do roszczeń wynikających z tego stosunku (umowy) lub zapewnić ich wykonanie albo by uchylić spór istniejący lub mogący powstać (art. 917 k.c.). űeby doprowadzić do zawarcia ugody, musimy wcześniej przeprowadzić z dłużnikiem negocjacje. Niejednokrotnie lepiej jest zrezygnować z części płatności lub przedłużyć termin jej zapłaty, niż ryzykować postępowanie sądowe. Wynik takiego postępowania może być dla nas niepewny, a do tego zabierze ono sporo czasu, nie wspominając o konieczności uiszczenia wpisu z tytułu wniesienia pozwu do sądu. Ugoda jest często najbardziej ekonomicznym i racjonalnym sposobem rozwiązania konfliktu. Chociaż w tym artykule skoncentrujemy się głównie na ugodzie dotyczącej umów (stosunków) cywilnoprawnych, pamiętajmy, że jej zawarcie jest możliwe także (w określonym zakresie) np. w stosunkach pracy.

CO POWINNA ZAWIERAĆ UGODA

Ugoda z prawnego punktu widzenia jest rodzajem umowy, czyli dwustronnej czynności prawnej, poprzez którą jej strony uzgadniają dobrowolnie zasady rozwiązania sporu. Przez ugodę dłużnik może jasno oświadczyć, że uznaje swój dług, w określonej wysokości lub określonego rodzaju, względem wierzyciela. W ten sposób uchyla się niepewność co do istnienia roszczenia, jego rodzaju i wysokości. Strony ugody jednocześnie czynią sobie w niej ustępstwa, polegające najczęściej na:

• zmniejszeniu kwoty długu,
• przedłużeniu terminu płatności długu,
• rozłożeniu płatności długu na raty,
• umorzeniu części lub całości odsetek z tytułu opóźnienia w zapłacie,
• wycofaniu ewentualnego pozwu złożonego do sądu.

Dług można zmniejszyć do dowolnej wysokości. W przypadku rozłożenia płatności długu na raty ugoda powinna ustalać harmonogram spłaty poszczególnych rat, z uwzględnieniem ich wysokości i terminów zapłaty. Rzecz jasna ustępstwa ze strony wierzyciela wobec dłużnika powinny mieć charakter warunkowy (ze względu na swoją skuteczność), a więc powinny być uzależnione od wywiązywania się dłużnika z zobowiązań zaciągniętych przez niego w ugodzie (patrz § 3 ust. 1 wzoru ugody).

W ugodzie często się ustala, że warunkiem niezłożenia przez wierzyciela pozwu o zapłatę jest terminowe uiszczanie rat długu w wysokości ustalonej ugodą. Pamiętajmy, że zawarcie ugody musi być także korzystne dla dłużnika. Z tego względu w ugodzie najczęściej zamieszcza się postanowienie, zgodnie z którym wierzyciel zrzeka się (pod warunkiem wywiązania się dłużnika ze swoich zobowiązań) dochodzenia w przyszłości jakichkolwiek innych roszczeń związanych z przedmiotem ugody.


SKUTKI ZAWARCIA UGODY

Ugoda jest typem umowy, więc w przypadku jej zawarcia wierzyciel może domagać się zapłaty długu wyłącznie z jej tytułu, z pominięciem pierwotnego tytułu, z którego ten dług powstał (np. umowy sprzedaży). Na tej podstawie wierzyciel może też złożyć pozew do sądu.

Ma to doniosłe znaczenie wtedy, gdy np. umowa stanowiąca pierwotne źródło długu została zawarta ustnie, a kontrahent (dłużnik) wypiera się jej określonych postanowień (np. podważa wysokość ceny sprzedaży). Jeżeli zawrze on z nami ugodę, w której przyzna, że jest nam winny zapłatę ustalonej kwoty pieniężnej, wówczas będziemy dysponować pisemnym dowodem niezbicie wskazującym na wysokość długu.

Pomoże nam to niezmiernie w razie konieczności wniesienia do sądu pozwu o zapłatę, ponieważ dysponując pisemnym uznaniem długu przez dłużnika, będziemy mogli wnieść pozew w trybie postępowania nakazowego - najmniej kłopotliwego i dającego szansę najszybszego uzyskania orzeczenia (nakazu zapłaty). Mając to na uwadze, zawsze przestrzegajmy zasady, aby ugodę zawierać wyłącznie na piśmie, co najmniej w dwóch egzemplarzach. Jeżeli ugoda ma kilka stron, warto dopilnować, żeby każda z nich została podpisana, ponieważ wtedy niedopuszczalne jest czynienie w niej jakichkolwiek poprawek.

Wyjątkiem praktykowanym w obrocie jest sytuacja, w której strony jednocześnie dokonują (nawet odręcznej) poprawki w tekście dokumentu we wszystkich jego egzemplarzach, a tuż obok niej składają swoje podpisy, poświadczające, że poprawek dokonano zgodnie z ich wolą i za ich zgodą. Szczególną cechą ugody jest to, że nie można uchylić się od jej skutków prawnych z powodu odnalezienia dowodów co do roszczeń, których ugoda dotyczy, chyba że została zawarta w złej wierze. Innymi słowy, jeżeli po zawarciu ugody nasz dłużnik odnalazłby i przedstawił np. dokument, z którego by wynikała inna wysokość długu niż określona w ugodzie, nie wywołałoby to skutków prawnych, a postanowienia ugody pozostałyby ważne.

Wyjątkiem byłaby sytuacja, gdybyśmy zawarli ugodę w złej wierze, tj. mając świadomość, że wysokość długu, którego spłaty domagamy się od dłużnika, jest niższa od wpisanej do ugody. W złej wierze działalibyśmy także, celowo ukrywając dokumenty poświadczające inną wysokość długu albo w sytuacji, gdy moglibyśmy bez trudu sprawdzić w określony sposób rzeczywistą jego wysokość (np. w posiadanej dokumentacji). Jak zatem widać, w przepisach znacznie ograniczono możliwość uchylenia się od skutków prawnych ugody w porównaniu z innymi typami umów.

UGODA SĄDOWA

Może się zdarzyć, że dłużnik nie zechce zawrzeć z nami ugody pozasądowej, w związku z czym będziemy zmuszeni złożyć przeciwko niemu pozew do sądu. Jeżeli dojdzie do takiej sytuacji, nie oznacza to jeszcze definitywnego przekreślenia szansy na zawarcie ugody, gdyż można to również zrobić przed sądem. Oczywiście dłużnik musi wykazać dobrą wolę. W sprawach, w których zawarcie ugody jest prawnie dopuszczalne, obowiązuje zasada, że sąd powinien w każdym stanie postępowania dążyć do ich ugodowego załatwienia.

Tak więc spory cywilne, których charakter na to zezwala, mogą być rozstrzygnięte w drodze ugody sądowej zawartej nawet przed wniesieniem pozwu do sądu. Odbywa się to podczas postępowania pojednawczego. W tym celu należy do sądu wnieść wniosek o tzw. wezwanie dłużnika do próby ugodowej. Można zwrócić się o to do sądu rejonowego ogólnie właściwego dla dłużnika. Co do zasady postępowanie w sprawach gospodarczych będzie się toczyć zawsze wtedy, gdy stronami sporu są podmioty prowadzące działalność na podstawie wpisu do ewidencji lub stosownego rejestru.

Ugoda zawarta przed sądem, opatrzona klauzulą wykonalności, stanowi tytuł egzekucyjny, na podstawie którego możemy złożyć wniosek do komornika o wszczęcie wobec naszego dłużnika postępowania egzekucyjnego. Czynności egzekucyjne są wykonywane przez komorników (z wyjątkiem czynności zastrzeżonych dla sądów). Aby komornik mógł wszcząć postępowanie egzekucyjne, musimy najpierw uzyskać na odpisie ugody klauzulę wykonalności (jest nadawana przez sąd, przed którym zawarto ugodę).

Po odesłaniu nam przez sąd odpisu ugody wraz z klauzulą wykonalności dysponujemy tytułem wykonawczym, na podstawie którego komornik ma prawo wszcząć egzekucję. Następnie sporządzamy wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego (wskazujemy w nim świadczenie, które ma być spełnione, np. zapłata zasądzonej przez sąd kwoty pieniężnej, oraz sposób egzekucji) i przesyłamy go do komornika wraz z załączonym oryginałem tytułu wykonawczego, czyli ugody opatrzonej klauzulą wykonalności.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.