Doradca Podatnika 46-47/2007 Podatek dochodowy

Przepisy uniemożliwiające odliczenie w rocznym zeznaniu podatkowym składanym w Polsce składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne zapłaconych poza granicami kraju naruszają zasady konstytucyjne i muszą być zmienione. Tak uznał niedawno Trybunał Konstytucyjny, rozpoznając wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczący odliczenia składki na ubezpieczenie społeczne (od dochodu) oraz zdrowotne (od podatku) z tytułu działalności wykonywanej poza granicami Polski.

Wyrok w tej sprawie ogłosił 7 listopada br. Dotyczy on podatników, którzy osiągnęli dochód z zatrudnienia w innym państwie członkowskim UE i tam opłacili składki ubezpieczeniowe, które nie zostały odliczone od uiszczonego w tym państwie podatku dochodowego. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 26 ust. 1 pkt 2 oraz art. 27b ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - w zakresie, w jakim wyłączają możliwość odliczenia od dochodu osiągniętego z działalności wykonywanej poza granicami RP oraz od podatku z tytułu tej działalności zapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, w sytuacji gdy składki te nie zostały odliczone w państwie członkowskim Unii Europejskiej, na którego terenie działalność ta była wykonywana - są niezgodne z art. 32 w związku z art. 2 konstytucji.

Powyższe przepisy utracą moc obowiązującą z dniem 30 listopada 2008 r. Niekonstytucyjne przepisy zaskarżył do Trybunału Konstytucyjnego Rzecznik Praw Obywatelskich. Jego zdaniem dyskryminują one pracę za granicą i nie respektują zasad wynikających z prawa europejskiego. Zgodnie bowiem z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych dochody osób, które zamieszkują na terytorium Polski, podlegają opodatkowaniu w całości, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy).

Zasadę te stosuje się z uwzględnieniem dwustronnych umów międzynarodowych w sprawie zapobieżenia podwójnemu opodatkowaniu. Jedną z metod unikania podwójnego opodatkowania jest metoda zwana kredytem podatkowym bądź metodą odliczenia. Przy jej zastosowaniu podatnik nie ma możliwości odliczenia od dochodu uzyskanego z tytułu działalności wykonywanej poza granicami Polski składek uiszczonych na ubezpieczenie społeczne zapłaconych poza granicami Polski, nie ma też możliwości odliczenia od podatku składek zapłaconych na ubezpieczenie zdrowotne, jeśli nie zostały one odliczone w państwie członkowskim Unii Europejskiej, na którego terenie praca była świadczona.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność przepisów w kwestionowanym przez rzecznika zakresie. Zdaniem Trybunału, chociaż budżet państwa straci na zmianie kwestionowanych przepisów, nie można zgodzić się na to, żeby równowaga budżetowa była utrzymywana kosztem mniejszościowej grupy podatników, podczas gdy pozostali podatnicy zatrudnieni w kraju korzystają z preferencji podatkowych z uszczerbkiem dla budżetu.

Wyrok Trybunału nie dotyczy osób mających stałe miejsce zamieszkania i objętych nieograniczonym obowiązkiem podatkowym w Polsce, wykonujących działalność zarobkową za granicą w państwie nienależącym do Unii Europejskiej, którym zaskarżone przepisy również odmawiają prawa do odpowiednich odliczeń od płaconego w Polsce podatku, z tytułu opłaconych tam składek ubezpieczeniowych. Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów przede wszystkim ze względu na istotną zmianę systemu podatkowego w trakcie trwania roku podatkowego.

Okres odroczenia powinien być przez ustawodawcę wykorzystany do nadania kwestionowanym przepisom nowej treści, zgodnej z wyrokiem TK. Możliwa jest również w tym czasie zmiana zawartych przez RP umów o unikaniu podwójnego opodatkowania lub wprowadzenie postanowień dotyczących odliczania od podstawy opodatkowania bądź od podatku dochodowego składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne (K 18/06).

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.