Doradca Podatnika 48-49/2007 Obrót gospodarczy

Prawo nie zawiera przepisów dopuszczających przekształcenie spółdzielni w spółkę i nadanie członkom spółdzielni statusu wspólników. Utworzenie przez członków spółdzielni na bazie jej majątku spółki jest możliwe tylko w drodze likwidacji spółdzielni, w toku której dochodzi do zaspokojenia lub co najmniej zabezpieczenia roszczeń wierzycieli.

Zarząd spółdzielni (pozwanej) zwołał dwa zebrania: połączonych grup członkowskich i przedstawicieli. Członkowie spółdzielni otrzymali do podpisania oświadczenie: "Wyrażam zgodę na umorzenie moich ponadobowiązkowych udziałów w spółdzielni w zamian za udział we współwłasności przedsiębiorstwa spółdzielni rozumianego zgodnie z treścią art. 551 k.c. wyłącznie w celu wniesienia tego prawa majątkowego jako wkładu niepieniężnego i objęcia udziałów w nowo utworzonej spółce z o.o., która jako zakład pracy chronionej będzie kontynuować działalność gospodarczą dotychczasowej spółdzielni.

Jednocześnie przyjmuję do wiadomości, że moje obowiązkowe udziały członkowskie pozostaną w spółdzielni przez cały okres jej działalności". Na zebraniu połączonych grup członkowskich zamknięto listę członków, którzy podpisali oświadczenie, a na zebraniu przedstawicieli podjęto uchwałę o wyrażeniu zgody na zbycie przez spółdzielnię składników przedsiębiorstwa. Chodziło m.in. o nazwę spółdzielni, własność ruchomości i nieruchomości, prawa wynikające z umów najmu i dzierżawy, należności spółdzielni, koncesje, zezwolenia itd., które to składniki przedsiębiorstwa miały być przeniesione na rzecz osób fizycznych, w zamian za ich wierzytelności z tytułu ponadobowiązkowych udziałów członkowskich.

Osoby te miały dokonać cesji swoich wierzytelności na rzecz spółdzielni, a w zamian otrzymać udziały we współwłasności wymienionych składników przedsiębiorstwa. Prawa te miały zostać wniesione jako aporty do nowo utworzonej spółki. Członkowie spółdzielni zawarli w formie notarialnej umowę, mocą której utworzyli spółkę z o.o. Miesiąc później została ona wpisana do KRS.

SĄD I INSTANCJI

Sąd okręgowy, rozpoznając powództwo Andrzeja K., uchylił uchwałę zebrania przedstawicieli o wyrażeniu zgody na zbycie przedsiębiorstwa spółdzielni. Sąd stwierdził, że chociaż przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551 k.c. ma zdolność aportową, to jednak niedopuszczalne jest wniesienie do spółki z o.o. wkładu niepieniężnego w postaci przedsiębiorstwa, jeżeli wyłącza to prowadzenie przez spółdzielnię działalności gospodarczej.

Przekształcenia spółdzielni mogą polegać na połączeniu się dwóch lub więcej spółdzielni w jedną lub na ich podzieleniu. Dopuszczalna jest też likwidacja i upadłość. Niedopuszczalne jest natomiast przekształcenie spółdzielni w spółkę.

SĄD APELACYJNY

Oddalił apelację pozwanej. Stwierdził, że utworzona spółka nie jest następcą prawnym spółdzielni, skoro nabywcami udziałów byli członkowie spółdzielni, którzy na bazie uzyskanego majątku utworzyli nową osobę prawną. Uznał też, że takie działanie jest de facto czynnością likwidacyjną, dokonywaną poza chroniącą wierzycieli procedurą likwidacyjną. Poza tym zaskarżona uchwała narusza art. 21 prawa spółdzielczego (dalej: pr. sp.), gdyż doszło do zwrotu wpłat na udziały przed zatwierdzeniem sprawozdania finansowego. Sąd apelację oddalił.

SĄD NAJWYŻSZY

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, przypominając, że kwestia dopuszczalności zbycia przedsiębiorstwa spółdzielczego była już przedmiotem rozważań SN. W uchwale z 12 stycznia 2001 r. (sygn. akt III CZP 44/00) SN uznał, że niedopuszczalne jest wniesienie przez spółdzielnię do spółki z o.o. wkładu niepieniężnego w postaci jej przedsiębiorstwa, jeżeli wyłącza to prowadzenie przez spółdzielnię statutowej działalności gospodarczej. Z kolei w wyroku z 21 stycznia 2005 r. (sygn. akt ICK 460/04) SN stwierdził, że umowa zbycia przez spółdzielnię przedsiębiorstwa stanowiącego cały jej majątek na rzecz członków spółdzielni jest nieważna jako sprzeczna z art. 1 § 1 i z przepisami działu VII pr. sp.

Artykuł ten stanowi, że zasadniczym celem spółdzielni jest prowadzenie w interesie członków wspólnej działalności gospodarczej. Dlatego wyzbycie się przedsiębiorstwa, które stanowi cały majątek spółdzielni niezbędny do prowadzenia takiej działalności, byłoby nie do pogodzenia z treścią powołanego przepisu oraz przepisów dotyczących gospodarki spółdzielni. Podmiot, który z braku niezbędnego majątku zaprzestaje prowadzenia działalności, nie jest spółdzielnią. Spółdzielnia, która zamierza zakończyć działalność gospodarczą i ulec likwidacji, może to uczynić, podejmując uchwały przewidziane w art. 113 § 1 pkt 3 ustawy. Nie jest natomiast właściwą drogą do osiągnięcia tego celu zbycie przedsiębiorstwa wyczerpującego cały majątek spółdzielni i w efekcie zaprzestanie działalności gospodarczej.

Spółdzielnia nie mogła dokonać wyboru nowej formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej z pominięciem prawa spółdzielczego, które nie zawiera przepisów dopuszczających przekształcenie spółdzielni w spółkę i nadanie członkom spółdzielni statusu wspólników. Utworzenie przez członków spółdzielni na bazie jej majątku spółki z o.o. jest możliwe jedynie sposobem likwidacji spółdzielni, w toku której dochodzi do zaspokojenia lub co najmniej zabezpieczenia roszczeń wierzycieli.

Pozostały majątek spółdzielni - po spłaceniu długów, zwrocie wkładów i wpłaceniu udziałów - zostaje zgodnie z art. 125 § 5 pr. sp. przeznaczony na cele określone w uchwale ostatniego walnego zgromadzenia. Możliwe jest więc utworzenie na bazie tego majtku spółki z o.o.

(Oprac. na podstawie wyroku SN z 20 czerwca 2007 r., sygn. akt V CSK 196/07).