Doradca Podatnika 48-49/2007 Obrót gospodarczy

Anna Drab
współpracownik Akademii Biznesu MDDP

Czy można wypowiedzieć z terminem wcześniejszym umowę już wypowiedzianą przez drugą stronę umowy? W jakim terminie można złożyć rachunek za wykonaną pracę określoną w zleceniu, czy można zrobić to z opóźnieniem 3-miesięcznym?

Wygaśnięcie zobowiązania w drodze wypowiedzenia zlecenia stanowi przejaw szczególnego trybu ustania zlecenia, gdyż zasadą jest, że umowa zlecenia wygasa z chwilą jej wykonania. Przepisy kodeksu cywilnego przewidują, że strony mogą wypowiedzieć zlecenie w każdym czasie. Wypowiedzenie zlecenia prowadzi do wygaśnięcia stosunku zlecenia ze skutkiem natychmiastowym.

Wypowiedzenie jest realizowane przez jednostronne oświadczenie woli złożone drugiej stronie z respektowaniem zasad określonych w art. 61 kodeksu cywilnego, zatem jest skuteczne z chwilą, gdy doszło do adresata w taki sposób, że mógł on zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej.

Uprawnienie stron zlecenia do wypowiedzenia łączącego je stosunku zobowiązaniowego wynika z przepisów o charakterze iuris cogentis (bezwzględnie obowiązujących). W myśl tych przepisów strony mogą uprawnienie do każdoczesnego wypowiedzenia zlecenia ukształtować stosownymi postanowieniami umowy (np. mogą określić sposób i termin wypowiedzenia). Nie mogą jednak w umowie z góry zrzec się uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów. Ponadto przysługujące każdej ze stron uprawnienie do każdoczesnego wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów ma charakter uprawnienia kształtującego.

Forma wypowiedzenia zlecenia jest dowolna. Poza wygaśnięciem zobowiązania będącego podstawowym skutkiem wypowiedzenia zlecenia wypowiedzenie rodzi skutki w postaci obowiązku wzajemnych rozliczeń. Jeśli zlecenie wypowiedział dający je, to powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie poczynione przez niego wydatki, które ten poniósł w celu należytego wykonania zlecenia.

Ponadto w razie odpłatnego zlecenia powinien przyjmującemu zlecenie zapłacić część wynagrodzenia odpowiadającą jego dotychczasowym czynnościom. Jeśli zlecenie wypowiedział przyjmujący je, to powinien zwrócić dającemu zlecenie wszystko, co otrzymał w celu wykonania zlecenia albo w związku z wykonaniem zlecenia, albo w związku z wykonywaniem zlecenia uzyskał, a co jednocześnie nie zostało użyte do wykonania czynności objętych zleceniem, jak również powinien złożyć sprawozdanie z wykonanych czynności.

Wypowiedzenie odpłatnego zlecenia z "ważnych powodów" (tj. choroba strony wypowiadającej, zmiana sytuacji życiowej, zmiana miejsca zamieszkania, nieotrzymanie zaliczki, uzasadniona utrata zaufania itp.) nie rodzi odpowiedzialności za szkodę powstałą wskutek wygaśnięcia zlecenia. Jeżeli jednak wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, a zlecenie było odpłatne, to strona wypowiadająca zlecenie będzie odpowiedzialna za szkodę.

Pomimo tego, że brak jest wyraźnego przepisu, wydaje się, iż odpowiedzialność odszkodowawcza może powstać w razie wypowiedzenia zlecenia w "czasie nieodpowiednim". Nieodpowiedni moment wypowiedzenia może być wyłącznym powodem szkody drugiej strony. Po stronie zleceniodawcy ważnym powodem rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym może być np.: brak kwalifikacji zleceniobiorcy do wykonania zlecenia mimo zapewnień o ich posiadaniu, niemożność wykonania zlecenia, nieudolność w jego wykonaniu, powzięcie wiadomości o działaniu na szkodę dającego zlecenie, powierzenie wykonania zlecenia osobie trzeciej bez powiadomienia o tym zleceniodawcy, nierozliczenie zaliczek, wykorzystywanie we własnym interesie rzeczy zleceniodawcy.

Ważnym powodem po stronie zleceniobiorcy może być: odmowa zaliczki, udzielenie w trakcie obowiązywania umowy wiążących wskazówek lub zmiana uprzednich, które uniemożliwiają lub utrudniają wykonanie umowy, niezwracanie wydatków, niedostarczenie narzędzi koniecznych do wykonania zlecenia, niepłacenie wynagrodzenia.

Dochodzenie i przedawnienie roszczeń z umowy zlecenia

Przepis artykułu 751 kodeksu cywilnego wprowadza odstępstwa od przepisów ogólnych o przedawnieniu roszczeń (art. 117 i n. k.c.). Odstępstwa te sprowadzają się do ustalenia krótszego niż w art. 118 kodeksu cywilnego terminu przedawnienia roszczeń określonych w art. 751 pkt 1 i 2 k.c.

Ten skrócony termin przedawnienia roszczeń wynosi dwa lata. Skrócony, 2-letni termin przedawnienia roszczeń obejmuje roszczenie o wynagrodzenie, o zwrot wydatków, o ile roszczenia te przysługują osobom (przyjmującym zlecenie), które stale lub w zakresie działalności przedsiębiorstwa trudnią się czynnościami danego rodzaju. Krótszy termin przedawnienia obejmuje również roszczenia dającego zlecenie z tytułu udzielonej zaliczki, o ile przyjmujący zlecenie jest osobą stale lub w zakresie działalności przedsiębiorstwa trudniącą się czynnościami danego rodzaju.


W jakim terminie można złożyć rachunek za wykonaną pracę określoną w zleceniu, czy można zrobić to z opóźnieniem 3-miesięcznym? Zapłata wynagrodzenia za umowę zlecenia następuje, co do zasady, dopiero po wykonaniu zlecenia. Strony mogą jednak zmienić tę zasadę i dowolnie ustalić termin płatności wynagrodzenia. Jeżeli zlecenie jest jednorazowe, ustala się, że zapłata wynagrodzenia nastąpi po wykonaniu zlecenia.

Jeżeli zlecenie dotyczy wykonywania czynności (usług) przez dłuższy okres, tj. umowa została zawarta na kilka miesięcy, kilka lat albo na czas nieokreślony, konieczne jest ustalenie, w jakich odstępach czasowych będzie płatne wynagrodzenie. Czas płatności strony mogą określić dowolnie. Zleceniodawca nie musi płacić zleceniobiorcy wynagrodzenia tak jak pracownikowi, tzn. co miesiąc; co więcej, przy ustalaniu zasad wynagradzania nie należy odwoływać się do zasad dotyczących pracowników. Można się zatem umówić, że wynagrodzenie będzie wypłacane co miesiąc, co kwartał, rocznie.  

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.