Doradca Podatnika 48-49/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Marek Michalec
konsultant podatkowy

Słyszałem, że w pewnych przypadkach sąd, orzekając na podstawie kodeksu karnego skarbowego, może wymierzyć karę wyższą, niż jest przewidziana za dany czyn zabroniony. W jakich sytuacjach sąd wymierza nadzwyczajnie obostrzoną karę? Jak sama nazwa wskazuje, nadzwyczajne obostrzenie kary polega na ustawowym upoważnieniu sądu do wymiaru kary sądowej w określonych warunkach powyżej ustawowego zagrożenia albo wymierzenia kary surowszej zamiast przewidzianej za dane przestępstwo kary łagodniejszej.

W kodeksie karnym skarbowym (dalej: k.k.s.) przesłanki zastosowania tej instytucji określa art. 37, a art. 38 wyznacza sądowi zakres kar, jakie może on zastosować w przypadku konieczności takiego nadzwyczajnego obostrzenia.


Kiedy stosuje się wyższą karę

Jak wspomniałem, art. 37 k.k.s. wymienia sytuacje, w przypadku których sąd musi zastosować nadzwyczajne obostrzenie kary. Należy podkreślić, że katalog tych przesłanek ma charakter obligatoryjny, tak więc sąd nie ma tu swobody decydowania o tym, czy karę podwyższyć, czy nie. Gdy dana przyczyna wystąpi, jest zmuszony do nadzwyczajnego obostrzenia kary. Sąd stosuje nadzwyczajne obostrzenie kary, jeżeli sprawca:

• 1) popełnia umyślnie przestępstwo skarbowe, powodując uszczuplenie należności publicznoprawnej dużej wartości albo popełnia umyślnie przestępstwo skarbowe, a wartość przedmiotu czynu zabronionego jest duża;
• 2) uczynił sobie z popełniania przestępstw skarbowych stałe źródło dochodu;
• 3) popełnia co najmniej dwa przestępstwa skarbowe, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z nich, i każdy z tych czynów wyczerpuje znamiona przestępstwa skarbowego określonego w tym samym przepisie, a odstępy czasu pomiędzy nimi nie są długie;
• 4) skazany za umyślne przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności lub karę ograniczenia wolności albo karę grzywny, w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności lub 6 miesięcy kary ograniczenia wolności albo po uiszczeniu grzywny wynoszącej co najmniej 120 stawek dziennych popełnia umyślnie przestępstwo skarbowe tego samego rodzaju;
• 5) popełnia przestępstwo skarbowe, działając w zorganizowanej grupie albo w związku mającym na celu popełnienie przestępstwa skarbowego;
• 6) popełnia przestępstwo skarbowe, używając przemocy lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo działając wspólnie z inną osobą, która używa przemocy lub grozi natychmiastowym jej użyciem;
• 7) przez nadużycie stosunku zależności lub wykorzystanie krytycznego położenia doprowadza inną osobę do popełnienia czynu zabronionego jako przestępstwo skarbowe.

Należy tutaj zaznaczyć, że w sytuacji wymienionej w pkt 1 i 3 nie stosuje się nadzwyczajnego obostrzenia kary, jeżeli w związku z przestępstwem skarbowym nastąpiło uszczuplenie należności publicznoprawnej, a wymagalna należność została w całości uiszczona przed zamknięciem przewodu sądowego w pierwszej instancji.

Sąd nie stosuje przepisu o nadzwyczajnym obostrzeniu kary także w przypadku, gdy sprawca odstępuje od udziału w zorganizowanej grupie lub związku mającym na celu popełnienie przestępstwa skarbowego i ujawniając przed organem ścigania istotne okoliczności zamierzonego przestępstwa skarbowego, zapobiega jego popełnieniu.

Kara nadzwyczajnie obostrzona

Stosując nadzwyczajne obostrzenie kary, sąd wymierza karę pozbawienia wolności:

• 1) do 6 miesięcy albo karę ograniczenia wolności, jeżeli przestępstwo skarbowe jest zagrożone tylko karą grzywny do 360 stawek dziennych, co nie wyłącza wymierzenia także kary grzywny grożącej za to przestępstwo;
• 2) do roku albo karę ograniczenia wolności, jeżeli przestępstwo skarbowe jest zagrożone tylko karą grzywny przekraczającą 360 stawek dziennych, co nie wyłącza wymierzenia także kary grzywny grożącej za to przestępstwo;
• 3) przewidzianą za przypisane przestępstwo skarbowe w wysokości nie niższej niż 1 miesiąc, do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę, co nie wyłącza wymierzenia z takim samym obostrzeniem także kary grzywny grożącej za to przestępstwo oprócz kary pozbawienia wolności.

Należy dodać, że co do zasady, w przypadku gdy kwota uszczuplonej należności publicznoprawnej lub wartość przedmiotu czynu zabronionego jest wielka, sąd, stosując nadzwyczajne obostrzenie kary, wymierza karę pozbawienia wolności w wysokości nie niższej niż 3 miesiące, do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego podwójnie, co nie wyłącza wymierzenia - w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę - także kary grzywny grożącej za to przestępstwo.



W przypadku gdy wartość uszczuplenia przekroczy tysiąckrotną wysokość minimalnego wynagrodzenia (obecnie 1000 x 936 zł = 936 000 zł), sąd, stosując nadzwyczajne obostrzenie kary (czyli gdy wystąpi któraś z przesłanek z art. 37 § 1 k.k.s.), będzie musiał wymierzyć sprawcy karę pozbawienia wolności w wysokości nie niższej niż 3 miesiące, do 6 lat (2 x 3 lata).

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.