Doradca Podatnika 48-49/2007 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Prowadzę jednoosobową działalność gospodarczą. Posiadam szerokie uprawnienia budowlane. W ramach swojej firmy zajmuję się między innymi sprawowaniem nadzoru inwestorskiego na budowach. Nadzór tego rodzaju odbywa się na podstawie umów zlecenia zawieranych na czas określony. Niedawno jeden ze zleceniodawców rozwiązał ze mną taką umowę bez podania przyczyn, i to na długo przed końcem okresu, na który została zawarta.

Wynagrodzenie otrzymałem jedynie za okres do rozwiązania umowy przez zlecającego. Czy zlecający miał do tego prawo? Czy grożą mu za to jakieś konsekwencje? Na mocy umowy łączącej Pana ze zlecającym ten zlecił Panu pełnienie czynności nadzoru inwestorskiego na budowie. Za wykonywane prace miał Pan otrzymać określone wynagrodzenie. Umowa została rozwiązana przez zlecającego przed upływem okresu, na jaki została zawarta, a Pan otrzymał wynagrodzenie jedynie za okres obowiązywania umowy.

Zlecający, rozwiązując umowę, nie podał przyczyn rozwiązania. W takiej sytuacji ma zastosowanie art. 746 § 1 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.). Zgodnie z tym przepisem dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Powinien jednak zwrócić przyjmującemu wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia; w razie odpłatnego zlecenia obowiązany jest uiścić przyjmującemu zlecenie część wynagrodzenia odpowiadającą jego dotychczasowym czynnościom, a jeżeli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, powinien także naprawić szkodę.

Uwzględniając to, że zlecenie opiera się na wzajemnym zaufaniu stron, art. 746 k.c. pozwala wypowiedzieć umowę zlecenia każdej ze stron w każdym czasie, nawet bez ważnych powodów. Uregulowanie to dotyczy także umów zlecenia zawartych na czas oznaczony. To uprawnienie do wypowiedzenia zlecenia ma charakter uprawnienia kształtującego sytuację prawną, a złożone w związku z nim oświadczenie o wypowiedzeniu wywiera skutek ex nunc, tj. od chwili złożenia (art. 61 § 1 k.c.).

Wynikająca z art. 746 k.c. norma pozwalająca wypowiedzieć zlecenie każdej ze stron w każdym czasie, nawet bez ważnych powodów, ma jednak charakter względnie obowiązujący. W umowie zlecenia można bowiem wyłączyć tę możliwość w odniesieniu do jednej strony lub obu stron. Wobec art. 746 § 3 k.c., zgodnie z którym nie można zrzec się z góry uprawnienia do wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów, nieważna byłaby (art. 58 § 1 w związku z art. 746 § 3 k.c.) tylko klauzula wyłączająca w odniesieniu do którejkolwiek ze stron możliwość wypowiedzenia zlecenia z ważnych powodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 lutego 2001 r., sygn. akt III CKN 304/2000).

W niniejszym przypadku należy zatem przyjąć, że wypowiedzenie umowy przez zlecającego było skuteczne, jednak ze względu na to, że nastąpiło bez żadnego powodu, zlecający jest zobowiązany do naprawienia szkody, jaką wyrządził Panu wskutek wcześniejszego rozwiązania umowy. W przedstawionym stanie faktycznym można przyjąć, że szkodą tą jest utracony zarobek, jaki uzyskałby Pan, gdyby umowa nadal trwała, tj. wartość wynagrodzenia (pomniejszona o normalne koszty jego uzyskania) za okres, o jaki umowa uległa skróceniu wskutek jej rozwiązania przez zlecającego.

Wydaje się, że ma Pan podstawy do dochodzenia od swojego byłego zleceniodawcy zapłaty odszkodowania w kwocie odpowiadającej wartości utraconych zarobków w wyniku rozwiązania z Panem umowy zlecenia przed upływem okresu, na jaki została zawarta.