Doradca Podatnika 48-49/2007 Rachunkowość

Celem nowelizacji ustawy jest jej dostosowanie do wymogów dyrektywy 2006/46/WE, a także dostosowanie niektórych jej przepisów do innych ustaw oraz aktualnych realiów gospodarczych.

Poniżej prezentowana jest czwarta część projektu zmiany ustawy. Dotyczy ona w szczególności:

1) zasad sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych grupy kapitałowej (zakresu podmiotowego grupy kapitałowej, sprawowania współkontroli, modyfikacji pojęć "jednostka dominująca" i "znaczący inwestor"),
2) zasad rozliczania połączeń spółek metodą łączenia udziałów (wyłączenie metody łączenia udziałów w przypadku spółek nieznajdujących się pod wspólną kontrolą).

Art. 1 pkt 9 lit. a) - tiret drugie i trzecie projektu (art. 28 ust. 1 pkt 7 i 7a ustawy) Zmieniono treść pkt 7 ww. artykułu z powodu wprowadzenia nowego pkt 7a, stanowiącego o możliwości wyceny należności i udzielonych pożyczek zaliczonych do aktywów finansowych, według skorygowanej ceny nabycia, oraz należności i udzielonych pożyczek zaliczonych do aktywów finansowych przeznaczonych do sprzedaży w krótkim terminie, według wartości rynkowej lub inaczej określonej wartości godziwej. Pozwoli to na zastosowanie przez jednostki metody wyceny przewidzianej w MSR.

Art. 1 pkt 9 lit. a) - tiret czwarte i piąte projektu (art. 28 ust. 1 pkt 8 i 8a ustawy) Zmieniono treść pkt 8 ww. artykułu ze względu na wprowadzenie nowego pkt 8a, stanowiącego o możliwości wyceny zobowiązań finansowych według skorygowanej ceny nabycia, oraz zobowiązań finansowych przeznaczonych do sprzedaży w krótkim terminie, według wartości rynkowej lub inaczej określonej wartości godziwej. Pozwoli to na zastosowanie przez jednostki metody wyceny przewidzianej w MSR.

Art. 1 pkt 9 lit. b) projektu (art. 28 ust. 4a ustawy) W przepisie dopuszczono zwolnienie jednostek niepodlegających obowiązkowi badania i ogłaszania sprawozdania finansowego (w myśl art. 64 ust. 1 ustawy) z obowiązku wyceny produktów według metody opisanej w art. 28 ust. 3 ustawy - analogicznie jak uczyniono to np. w odniesieniu do podatku odroczonego (art. 37 ust. 10 ustawy). Praktyka wskazuje, że o ile w dużych jednostkach pomiar normalnego poziomu wykorzystania zdolności produkcyjnych jest celowy, to jednostki mniejsze stosują uproszczone metody wyceny produktów (art. 17 ust. 2 pkt 4 ustawy). Procedura wymagana ustawą jest pracochłonna, a uzyskane efekty nie są adekwatne do ponoszonych z tego tytułu nakładów. Doprecyzowano, że ustalony w ten sposób uproszczony koszt wytworzenia produktów nie może być wyższy od ceny sprzedaży netto.

Art. 1 pkt 9 lit. c) projektu (art. 28 ust. 8a ustawy) W związku z wprowadzeniem możliwości wyceny aktywów finansowych i zobowiązań finansowych w skorygowanej cenie nabycia, w art. 28 dodany został ust. 8a określający definicję tej ceny (wartości).

Art. 1 pkt 10 lit. a) projektu (art. 29 ust. 2 ustawy) Zmiana wprowadzona w art. 29 ust. 2 stanowi dostosowanie terminologii przepisów tego artykułu do przepisów ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze. Ponadto wykreślone zostało w zdaniu pierwszym tego ustępu sformułowanie "(jeżeli nie jest ona spowodowana prywatyzacją przedsiębiorstwa państwowego)", gdyż prywatyzacja nie wiąże się z postawieniem jednostki w stan upadłości.

Art. 1 pkt 10 lit. b) projektu (art. 29 ust. 3 ustawy) W przepisach art. 29 ust. 3 regulujących zasady wyceny aktywów, w sytuacji gdy założenie kontynuacji działalności jednostki nie jest zasadne, dodatkowo wskazano, że wszczęcie postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu nie stanowi przeszkody do uznania, iż działalność jednostki będzie kontynuowana (założenie kontynuacji działalności powinno być potwierdzone stanem faktycznym i prawnym, co wynika z art. 5 ust. 2 ustawy).

Art. 1 pkt 11 projektu (art. 30 ust. 1-3 ustawy) Proponowane zmiany mają na celu dostosowanie zasad przeliczania operacji wyrażonych w walutach obcych (w tym przychodów i kosztów), i w konsekwencji ustalania różnic kursowych dla ujęcia tych operacji w księgach rachunkowych, do zasad określonych w przepisach:

1) ustawy z 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. nr 217, poz. 1589),
2) ustawy z 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 217, poz. 1588).

Zmiana ta nie narusza - zgodnie z zasadą istotności - rzetelności i prawidłowości danych księgowych. W art. 30 ust. 2 uwzględniono również, że do środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej i innych krajów EOG, oraz środków niepodlegających zwrotowi, pochodzących ze źródeł zagranicznych, gromadzonych na wyodrębnionych rachunkach bankowych prowadzonych w walucie obcej, oraz do rozliczania wykorzystania tych środków, mogą mieć zastosowanie odmienne kursy walut niż określone w tym artykule. W szczególności dotyczy to jednostek, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy. Proponowana zmiana w ust. 3 jest konsekwencją zmian wprowadzonych w ust. 2 tego artykułu (rezygnacja z kursu banku, z którego usług korzysta jednostka).

Art. 1 pkt 12 projektu (art. 34 ust. 5 ustawy) Uproszczono sposób rozliczania odpisów aktualizujących wartość rzeczowych składników aktywów obrotowych. Odpisy te zalicza się do pozostałych kosztów operacyjnych, a nie, jak dotychczas, również do kosztu wytworzenia sprzedanych produktów i kosztu sprzedaży, co niepotrzebnie komplikowało sposób prezentacji tych odpisów w rachunku zysku i strat.

Art. 1 pkt 13 projektu (art. 35 ust. 4 ustawy) Jest to zmiana doprecyzowująca, polegająca na wyłączeniu z aktywów trwałych zaliczanych do inwestycji przeszacowywanych według cen rynkowych - nieruchomości oraz wartości niematerialnych i prawnych w związku z zaproponowaną regulacją w art. 1 pkt 3 lit. a) - tiret szóste.

Art. 1 pkt 14 lit. a) projektu (art. 39 ust. 2 pkt 2 ustawy) Celem zmiany jest doprecyzowanie, że rezerwy na przyszłe świadczenia pracownicze oszacowane w sposób wiarygodny kwalifikuje się do biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów.

Art. 1 pkt 14 lit. b) projektu (art. 39 ust. 2a ustawy) Wprowadzony zapis ust. 2a stanowi, że bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów, o których mowa w art. 39 ust. 2 pkt 2, prezentowane są w bilansie w pozycji "rezerwy na zobowiązania". Art. 1 pkt 15 projektu (art. 42 ust. 3 ustawy) Zmiana wprowadzona w przepisach powyższego artykułu jest konsekwencją zmian wprowadzonych w art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. b) i c) oraz art. 35 ust. 4 (art. 1 pkt 3 lit. a) - tiret szóste, i art. 1 pkt 13 projektowanej ustawy).

Art. 1 pkt 16 i 17 projektu (art. 44a i 44c ustawy) Zmodyfikowane zostały zasady rozliczania połączeń spółek metodą łączenia udziałów poprzez wyłączenie możliwości stosowania metody łączenia udziałów w przypadku spółek nieznajdujących się pod wspólną kontrolą (usunięcie art. 44c ust. 1); łączne spełnienie wszystkich warunków wyszczególnionych w tym przepisie było w praktyce niemożliwe i z tego względu przepis ten był często krytykowany; metodę tę wyłączono również z MSR. Kryteria zezwalające na zastosowanie metody łączenia udziałów w przypadku spółek znajdujących się pod wspólną kontrolą przeniesiono z art. 44c ust. 2 do art. 44a ust. 2, tj. warunek posiadania 100 proc. udziałów w łączących się spółkach zależnych oraz posiadania 100 proc. udziałów przez spółkę dominującą łączącą się ze spółką zależną zmieniono na kryterium sprawowania kontroli w obu tych przypadkach. Ponadto w ust. 6 art. 44c dokonano zmian redakcyjnych mających na celu zapewnienie możliwości zaprezentowania połączenia w sposób w pełni retrospektywny.

Art. 1 pkt 18 lit. a) projektu (art. 45 ust. 1d i 1e ustawy) Do ustawy wprowadzono przepis, zgodnie z którym organ zatwierdzający jednostki, która przestała spełniać warunki określone w art. 45 ust. 1a i 1b ustawy, może podjąć decyzję o zaprzestaniu dalszego stosowania MSR przy sporządzaniu sprawozdania finansowego i przejściu na zasady (politykę) rachunkowości wynikające z ustawy. Natomiast wprowadzony zapis art. 45 ust. 1e ustawy umożliwia oddziałom przedsiębiorcy zagranicznego - jeżeli przedsiębiorca ten sporządza sprawozdanie finansowe zgodnie z MSR - sporządzanie sprawozdania finansowego również zgodnie z MSR. Art. 1 pkt 18 lit. b) projektu (art. 45 ust. 3a ustawy) Przepisy art. 45 ust. 3a dostosowano do ustawy z 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. nr 147, poz. 1546 ze zm.) poprzez wprowadzenie pojęcia "specjalistyczny fundusz inwestycyjny otwarty".

Art. 1 pkt 19 projektu (art. 49 ust. 2 pkt 8 ustawy) Zmiana przepisu jest konieczna ze względu na dostosowanie do przepisów dyrektywy wprowadzającej wobec spółek, których papiery wartościowe zostały dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 14 dyrektywy 2004/39/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków papierów wartościowych - obowiązku podania w sprawozdaniu z działalności lub w odrębnym dokumencie stosowanych przez jednostkę zasad ładu korporacyjnego; wymóg ten zostanie wprowadzony w korelacji z nowelizacją art. 60 ust. 2 ustawy z 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz.U. nr 184, poz. 1539 ze zm.), w ramach której zostanie przygotowane nowe rozporządzenie określające rodzaj, zakres i formę informacji bieżących i okresowych przekazywanych przez emitentów papierów wartościowych dopuszczonych lub będących przedmiotem ubiegania się o dopuszczenie do obrotu na rynku oficjalnych notowań giełdowych. Natomiast zakres informacji bieżących i okresowych przekazywanych przez emitentów papierów wartościowych dopuszczonych lub będących przedmiotem ubiegania się o dopuszczenie wyłącznie do obrotu na rynku giełdowym niebędącym rynkiem oficjalnych notowań giełdowych lub na rynku pozagiełdowym określają regulaminy tych rynków, podlegające zatwierdzeniu przez organ nadzoru nad rynkiem kapitałowym.

Art. 1 pkt 21 lit. a) i b) projektu (art. 53 ust. 1 i 2b ustawy) W przypadku oddziałów przedsiębiorcy zagranicznego za kierownika jednostki uznaje się dyrektora oddziału przedsiębiorcy zagranicznego, który jest odpowiedzialny za sporządzenie sprawozdania finansowego oraz za jego podpisanie. Oddział przedsiębiorcy zagranicznego jest jednostką organizacyjną samodzielnie sporządzającą sprawozdanie finansowe, które następnie wchodzi w skład "łącznego" sprawozdania finansowego przedsiębiorcy zagranicznego. Ze względu na konstrukcję prawną oddziału jako jednostki organizacyjnej nieposiadającej samodzielnie osobowości prawnej i kapitałów, a będącej jedynie funkcjonalnie wyodrębnioną częścią istniejącej osoby prawnej, dyrektor oddziału przedsiębiorcy zagranicznego nie ma uprawnień do zatwierdzania sprawozdania finansowego oddziału. Wobec tego zaproponowano, żeby roczne sprawozdanie finansowe oddziału przedsiębiorcy zagranicznego było uważane za zatwierdzone, jeżeli zostało zatwierdzone sprawozdanie finansowe przedsiębiorcy zagranicznego, obejmujące dane sprawozdania finansowego tego oddziału.

Art. 1 pkt 21 lit. c) projektu (art. 53 ust. 5 ustawy) W przepisie uwzględniono postanowienia art. 194, 195, 347, 349 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr. 94, poz. 1037 ze zm.) upoważniające zarząd do wypłaty wspólnikom bądź akcjonariuszom zaliczki na poczet przewidywanej dywidendy. Regulacja ta usankcjonuje wykazywanie w księgach rachunkowych i bilansie zaliczek na poczet przewidywanej dywidendy jako odpisu z zysku dokonywanego w ciągu roku obrotowego, a tym samym pozwoli na uznanie tego odpisu za śródroczny podział wyniku finansowego netto jednostki. W ten sam sposób potraktowano wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych i spółek skarbu państwa. Wpłaty z zysku mają charakter zaliczkowego (w ciągu roku) i wyrównywanego (po jego zakończeniu) odprowadzenia na rzecz właściciela części zysku netto.

Źródło: projekt ustawy zaprezentowany na stronach Ministerstwa Finansów www.mf.gov.pl n