Doradca Podatnika 48-49/2007 Ubezpieczenia

Zasiłek opiekuńczy bez uwzględniania premii uznaniowej

Świadczenia zasiłkowe mają zastępować tylko te składniki wynagrodzenia, które nie są wypłacane w okresie, gdy pracownik nie może wykonywać pracy. Niezaliczanie premii uznaniowych do podstawy wymiaru zasiłku opiekuńczego jest zgodne z konstytucją.

Tak orzekł niedawno Trybunał Konstytucyjny, rozpoznając skargę konstytucyjną Beaty R. dotyczącą podstawy wymiaru zasiłku opiekuńczego. Przypomnijmy, że zasiłek ten przysługuje przez okres zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad bliskimi, nie dłużej jednak niż przez 60 dni w roku kalendarzowym. Opieka ta obejmuje dzieci do ósmego roku życia lub innych członków rodziny, jeżeli w okresie jej sprawowania pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym. Miesięczny zasiłek opiekuńczy wynosi 80 proc. podstawy wymiaru zasiłku.

Dlatego im wyższa podstawa, tym wyższy zasiłek. Stąd skarga Beaty R. na nieuwzględnienie w podstawie wymiaru zasiłku opiekuńczego otrzymanych przez nią premii uznaniowych. Sprawa trafiła do sądu apelacyjnego, który jednak oddalił apelację skarżącej, odmawiając przyjęcia premii uznaniowych do wyliczenia podstawy wymiaru zasiłku opiekuńczego.

Podstawą rozstrzygnięcia był kwestionowany przepis art. 41 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267 ze zm.).

Stanowi on, że przy ustalaniu zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, jeżeli postanowienia układów zbiorowych pracy lub przepisy o wynagradzaniu nie przewidują zmniejszenia ich za okres pobierania zasiłku. Spółka zatrudniająca skarżącą nie miała regulaminu wynagradzania, o którym jest mowa w kwestionowanym przepisie. Posiadanie regulaminów wynagradzania jest według norm prawa pracy uprawnieniem pracodawcy, a nie obowiązkiem. Nieustanowienie przez firmę odpowiedniego regulaminu nie może powodować negatywnych skutków o charakterze majątkowym u osób zatrudnionych.

Pracownicy nie mają bowiem wpływu na fakt ustanowienia regulaminów przez pracodawców. Zdaniem skarżącej odebranie prawa do uwzględnienia w podstawie wymiaru zasiłku opiekuńczego wypłaconych premii uznaniowych ze względu na to, że zatrudniający nie posiada regulaminu wynagradzania, narusza zasadę równości wobec prawa, stanowi wyraz nierównego traktowania obywateli przez władzę publiczną oraz łamie konstytucyjny zakaz dyskryminacji w życiu społecznym.

Zdaniem skarżącej ustawa różnicuje pracowników w zakresie prawa do zasiłków opiekuńczych w oparciu o kryterium obowiązywania w zakładzie pracy regulaminu wynagradzania. W skardze do Trybunału Konstytucyjnego Beata R. podkreśliła, że orzeczenie sądu apelacyjnego jest sprzeczne z art. 2 i art. 32 ust. 1 i 2 konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny stwierdził jednak, że sam fakt obowiązywania lub nieobowiązywania regulaminu wynagradzania nie przesądza, czy poszczególne składniki wynagrodzenia podlegają zawieszeniu lub zmniejszeniu w czasie pobierania zasiłku. Pracodawca uzależnia natomiast możliwość uwzględnienia nagród w podstawie zasiłków okresowych od tego, czy układy zbiorowe pracy lub przepisy o wynagrodzeniu przewidują zmniejszanie lub zawieszanie tych nagród za okres pobierania zasiłku.

Celem ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa jest stworzenie systemu świadczeń kompensujących utratę zarobków. Świadczenia zasiłkowe mają zastępować tylko te składniki wynagrodzenia, które nie są wypłacane w okresie, gdy pracownik nie może wykonywać pracy.

Trybunał orzekł, że art. 41 ust. 1 w związku z art. 47 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa jest zgodny z konstytucją. Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw (SK 45/06). Wyrok rozwiewa wątpliwości służb kadrowo-płacowych co do podstawy wymiaru zasiłku opiekuńczego.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.