Doradca Podatnika 48-49/2007 VAT

Iwona Kaczanowska
doradca podatkowy MDDP
Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

Ze względu na podniesienie po 1 maja 2004 r. stawki VAT na materiały budowlane z 7 na 22 proc. i pogorszenie się tym samym sytuacji osób realizujących budowy i remonty w budownictwie mieszkaniowym systemem gospodarczym, wprowadzono refundację osobom fizycznym części wydatków - odpowiadającą kwocie, o jaką wzrosła cena brutto materiałów budowlanych.

Ulga miała obowiązywać w odniesieniu do wydatków poniesionych do końca 2007 r., jednak Sejm poprzedniej kadencji zdążył w ostatnim momencie zmienić przepisy i nowelizacja z 19 września 2007 r. przedłuża obowiązywanie ulgi na czas nieokreślony przy jednoczesnej zmianie limitów odliczeń z jednorazowych na okresowe - pięcioletnie.

Kto jest uprawniony do ubiegania się o zwrot

Uprawnione do ubiegania się o zwrot części wydatków poniesionych na zakup materiałów budowlanych są osoby fizyczne, które realizują takie inwestycje, jak: budowa budynku mieszkalnego, nadbudowa lub rozbudowa budynku na cele mieszkalne lub przebudowa (przystosowanie) budynku niemieszkalnego, jego części lub pomieszczenia niemieszkalnego na cele mieszkalne, w których wyniku powstał lokal mieszkalny, remont budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego.

Co warte podkreślenia, ustawa z 29 sierpnia 2005 r. o zwrocie osobom fizycznym wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym (dalej: ustawa o zwrocie) wprowadza własną definicję budynku mieszkalnego jako budynku lub jego części, służącego zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych, oraz związanych z nimi urządzeń technicznych zapewniających możliwość użytkowania tego budynku lub jego części zgodnie z przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków. Najważniejsze zatem dla powstania prawa do ubiegania się o zwrot różnicy podatku VAT jest, by budowany lub remontowany budynek bądź jego część służyły zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych.


Ustawa o zwrocie uzależnia prawo do ubiegania się o zwrot VAT od spełnienia pewnych warunków. Osoba fizyczna, w przypadku inwestycji niewymagających pozwolenia na budowę może starać się o zwrot pod warunkiem, że ma prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane albo tytuł prawny do budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego. Natomiast w przypadku inwestycji wymagających pozwolenia na budowę osoba fizyczna powinna dysponować takim pozwoleniem.

Nie jest konieczne posiadanie tytułu prawnego do lokalu lub pozwolenia na budowę w momencie dokonywania wydatków. Należy je natomiast mieć w momencie składania wniosku o zwrot podatku. Organy podatkowe potwierdzają, że decydujące jest dysponowanie tytułem prawnym do lokalu mieszkalnego w momencie składania wniosku, a sam wniosek może obejmować wydatki poniesione przed uzyskaniem tytułu prawnego do tego lokalu.

Jakie materiały budowlane

Zwrot różnicy VAT dotyczy wydatków poniesionych na ściśle określone materiały budowlane, udokumentowanych fakturami wystawionymi od 1 stycznia 2004 r. System zwrotu VAT obejmuje wyłącznie materiały budowlane, w odniesieniu do których stawka podatku wzrosła po 1 maja 2004 r. z 7 do 22 proc. Szczegółowy wykaz materiałów budowlanych, których dotyczy refundacja części VAT, został opublikowany w obwieszczeniu Ministra Transportu i Budownictwa z 30 grudnia 2005 r.

Materiały identyfikowane są za pomocą klasyfikacji PKWiU. Chociaż przepisy nie wymagają podawania na fakturach symbolu PKWiU, jednak dla osób ubiegających się o zwrot VAT korzystniej jest, gdy sprzedawca wymieni na fakturze właściwą klasyfikację statystyczną dostarczanego towaru, ponieważ konieczność wskazania organom podatkowym odpowiedniej klasyfikacji statystycznej przez wnioskodawcę może znacznie wydłużyć procedurę ubiegania się o zwrot. W przypadku remontów istotny jest nie tylko rodzaj nabywanych materiałów budowlanych.

By móc starać się o zwrot wydatków, prowadzony remont powinien mieścić się w zakresie remontów uprawniających do ulgi określonym w załączniku do ustawy. Przykładowo, jako roboty zaliczane do remontu lokalu mieszkalnego, w których przypadku zakup materiałów budowlanych uprawnia do ubiegania się o zwrot VAT, wymieniono: remont, modernizację, wymianę lub wykonanie nowych instalacji w lokalu mieszkalnym, malowanie, wymianę tapet, podłóg i posadzek.

Remontując mieszkanie, należy zatem ustalić, czy rodzaj prowadzonych prac mieści się w zakresie remontów określonym w załączniku do ustawy o zwrocie, a następnie które z wykorzystanych materiałów budowlanych znajdują się na liście opublikowanej w obwieszczeniu Ministra Transportu i Budownictwa. Dla otrzymania zwrotu wydatków nie ma wymogu, by prace remontowe lub budowlane były już ukończone.

Kwota zwrotu

Kwota zwrotu zależy od rodzaju prowadzonej inwestycji. Co do zasady zwrotowi podlega: l 68,18 proc. kwoty VAT wynikającej z faktur, nie więcej jednak niż 12,295 proc. kwoty stanowiącej iloczyn: - 70 m2 powierzchni użytkowej i ceny 1m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, przyjmowanej na potrzeby obliczenia premii gwarancyjnej od wkładów oszczędnościowych na książeczkach mieszkaniowych, ogłoszonej przed kwartałem złożenia wniosku o dokonanie zwrotu, w przypadku inwestycji związanych z ww. wydatkami, wymagających pozwolenia na budowę; - 30 m2 powierzchni użytkowej i ceny 1m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, przyjmowanej na potrzeby obliczenia premii gwarancyjnej od wkładów oszczędnościowych na książeczkach mieszkaniowych, ogłoszonej przed kwartałem złożenia wniosku o dokonanie zwrotu, w przypadku inwestycji związanych z ww. wydatkami, niewymagających pozwolenia na budowę.


Natomiast w odniesieniu do wydatków, na podstawie których osoba fizyczna korzystała lub korzysta z odliczenia, w związku z kontynuacją ulg: - dużej ulgi budowlanej odliczanej od dochodu, od podatku, od podatku zryczałtowanego, - ulgi remontowej w latach 2004-2005 kwota zwrotu równa się: l 55,23 proc. kwoty VAT wynikającej z faktur, nie więcej jednak niż 9,959 proc. kwoty stanowiącej odpowiedni iloczyn: - 70 m2 powierzchni użytkowej i ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, przyjmowanej na potrzeby obliczenia premii gwarancyjnej od wkładów oszczędnościowych na książeczkach mieszkaniowych, ogłoszonej przed kwartałem złożenia wniosku o dokonanie zwrotu, w przypadku inwestycji związanych z ww. wydatkami, wymagających pozwolenia na budowę; - 30 m2 powierzchni użytkowej i ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, przyjmowanej na potrzeby obliczenia premii gwarancyjnej od wkładów oszczędnościowych na książeczkach mieszkaniowych, ogłoszonej przed kwartałem złożenia wniosku o dokonanie zwrotu, w przypadku inwestycji związanych z ww. wydatkami, niewymagających pozwolenia na budowę.


W przypadku gdy inwestycja realizowana jest przez małżonków, kwota zwrotu dotyczy łącznie obojga małżonków. Natomiast w przypadku budynków będących przedmiotem współwłasności (z wyjątkiem współwłasności małżeńskiej) każdemu ze współwłaścicieli odrębnie przysługuje limit kwoty zwrotu. Jeśli koszt materiałów budowlanych ponoszony jest razem przez współwłaścicieli, należy pamiętać, żeby faktury były wystawiane imiennie na wszystkich współwłaścicieli.

Nowelizacja ustawy o zwrocie niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym, która wchodzi w życie 1 stycznia 2008 r., wprowadza zasadę, iż limity kwoty zwrotu dotyczą okresów pięcioletnich liczonych od daty złożenia pierwszego wniosku. Wątpliwości może budzić to, czy po upływie 5 lat osoba fizyczna może ubiegać się o zwrot wydatków z tytułu nabycia materiałów budowlanych na potrzeby tej samej inwestycji, w odniesieniu do której uzyskała już zwrot podatku w poprzednim 5-letnim okresie.

Taka interpretacja tego zapisu umożliwiałaby podatnikom odzyskanie VAT z tytułu nabycia wszystkich materiałów budowlanych na potrzeby danej inwestycji w ciągu kilku kolejnych okresów pięcioletnich. Literalne brzmienie przepisów nie wskazuje jednoznacznie, że 5-letni limit kwoty zwrotu odnosi się do wydatków na realizację różnych inwestycji (innej w każdym 5-letnim okresie).

Warte podkreślenia jest, iż sprzedaż nieruchomości po dacie złożenia wniosku o zwrot części wydatków poniesionych na zakup materiałów budowlanych nie ma wpływu na prawo do ulgi przy spełnieniu wskazanych tu warunków. Każdorazowo przy składaniu kolejnego wniosku o zwrot wnioskodawca powinien pamiętać, by przy wyliczaniu kwoty przysługującego limitu uwzględnić zwrot VAT uprzednio otrzymany.


Procedura

W celu uzyskania zwrotu należy złożyć wniosek w urzędzie skarbowym właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby składającej wniosek, w dniu złożenia przez nią wniosku. Wniosek nie może być składany częściej niż raz w roku. Ustawodawca nie wprowadził co prawda urzędowego wzoru wniosku obowiązującego w przypadku ubiegania się o zwrot VAT, a wyszczególnił jedynie dane, które powinien zawierać taki wniosek, jednak na stronie internetowej Ministerstwa Finansów można znaleźć wzór wniosku, który może być wykorzystany przez podatników.

Do wniosku należy załączyć pozwolenie na budowę albo w przypadku remontu - dokument potwierdzający tytuł prawny do budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego oraz kopie faktur dokumentujących poniesione wydatki. Mimo że nie wynika to wprost z przepisów, w przypadku gdy faktura nie zawiera adnotacji, że została uregulowana gotówką, organy podatkowe mogą zażądać dowodu zapłaty.

Ustawa o zwrocie mówi o wydatkach poniesionych, w przypadku zaś osób fizycznych termin "poniesienie" może być rozumiany wyłącznie na zasadzie kasowej. Jeżeli prawidłowość złożonego wniosku nie budzi wątpliwości, urząd skarbowy dokonuje zwrotu kwoty wykazanej we wniosku bez wydania decyzji. Wówczas w terminie 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku urząd skarbowy wypłaca kwotę zwrotu.

W przeciwnym razie, nie później niż w ciągu 6 miesięcy od dnia złożenia wniosku, urząd skarbowy określa w decyzji kwotę zwrotu, a wypłata następuje w ciągu 25 dni od dnia doręczenia decyzji. Jeśli wnioskodawca nie posiada zaległości podatkowych, kwota zwrotu wypłacana jest w zależności od preferencji podatnika - w kasie, za pośrednictwem poczty albo banku lub od 1 stycznia 2008 r. spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej. Sposób wypłaty kwoty zwrotu należy podać we wniosku.

Przed nieterminowością organów podatkowych chroni zapis ustawowy o naliczaniu od kwoty zwrotu oprocentowania w wysokości opłaty prolongacyjnej w przypadku odroczenia płatności podatków stanowiących dochód budżetu państwa, obowiązującej w dniu, w którym upłynął termin wypłaty zwrotu. Oprocentowanie nie przysługuje jednak, jeżeli winę za niewydanie decyzji w terminie lub za niewypłacenie kwoty zwrotu w terminie ponosi osoba fizyczna (np. trzeba było uzupełnić braki formalne albo podatnik nie stawił się w urzędzie) lub opóźnienie w wydaniu decyzji czy też wypłaceniu kwoty zwrotu powstało z przyczyn niezależnych od organu podatkowego.

Kwota otrzymanego zwrotu jest wolna od podatku dochodowego od osób fizycznych. Możliwe jest dokonanie korekty wniosku złożonego uprzednio w urzędzie skarbowym, celem uzupełnienia lub poprawienia wniosku wcześniej złożonego. Jeśli jednak złożymy korektę wniosku, wówczas termin na wydanie decyzji przez urząd skarbowy będzie biegł na nowo.


W przypadku gdy organ podatkowy określa kwotę zwrotu w decyzji, obowiązuje go sześciomiesięczny termin na jej wydanie. Kwota zwrotu w takim wypadku podlega wypłaceniu w terminie 25 dni od dnia doręczenia decyzji. Jeżeli decyzja nie została wydana w ustawowym terminie, oprocentowanie przysługuje od dnia następującego po dniu, w którym upłynęło sześć miesięcy od dnia złożenia wniosku, włącznie do dnia wypłaty.

Natomiast w sytuacji gdy organ naruszył termin wypłaty kwoty zwrotu - od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin wypłacenia kwoty zwrotu, włącznie do dnia jej wypłacenia. Ustawa regulująca zwrot części wydatków na materiały budowlane nie przewiduje instrumentu, który zmusiłby organ do dokonania zwrotu, gdy nie dopełnia tego obowiązku.

W tym zakresie mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej, która przewiduje instytucję ponaglenia. Zgodnie z art. 141 Ordynacji podatkowej na niezałatwienie sprawy we właściwym terminie stronie służy ponaglenie do organu podatkowego wyższego stopnia. W przypadku uznania ponaglenia za uzasadnione wyznacza on dodatkowy termin załatwienia sprawy oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych niezałatwienia sprawy w terminie, a w razie potrzeby podejmuje środki zapobiegające naruszaniu terminów załatwiania spraw w przyszłości.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.