Doradca Podatnika 50-51/2007 Obrót gospodarczy

Marcin Polit
doktorant na Wydziale Prawa KUL,
prawnik w Kancelarii Radców Prawnych Grumowie i Procko S.C. w Kielcach

Mam zasądzoną wyrokiem należność przeciwko spółce z o.o. Egzekucja prowadzona przez komornika okazała się bezskuteczna. Teraz prezes tej spółki mówi mi, że po pierwsze, nie rozpocząłem egzekucji we właściwym czasie, to znaczy wtedy, kiedy mogłem wyegzekwować należności, a po drugie, spółka posiada jeszcze majątek (o którym nie wiedział komornik), a więc egzekucja byłaby skuteczna, gdyby ją dobrze prowadzić. Czy takie argumenty mogą mi przeszkodzić w dochodzeniu roszczeń od prezesa tej spółki?

Wskazane w pytaniu okoliczności podnoszone przez członka zarządu spółki z o.o. nie mogą prowadzić do uwolnienia tej osoby od odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Przypomnijmy, że zgodnie z art. 299 § 1 k.s.h., jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności, jeżeli wykaże, że (wystarczy zaistnienie jednej z tych przesłanek):

• we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe,
• niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy,
• pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody.

Powód nie ma obowiązku dowodzić nieistnienia przesłanek zwalniających pozwanego od odpowiedzialności, a jedynie powinien udowodnić, że zachodzą przesłanki, które taką odpowiedzialność warunkują, czyli sprawowanie przez pozwanego funkcji członka zarządu i bezskuteczność egzekucji wobec spółki. Jak pisze Czytelnik, prezes zarządu kwestionuje przesłankę bezskuteczności egzekucji wobec spółki, jednak jego stwierdzenia i argumenty de facto bezskuteczności nie przeczą.

Bezskuteczność egzekucji można określić jako stan, w którym pozostały niezaspokojone zobowiązania, których nie można wyegzekwować od samej spółki, a tym samym zaistniała niebudząca wątpliwości nieściągalność wierzytelności w stosunku do samej spółki i w świetle okoliczności danej sprawy niezbicie da się stwierdzić, że spółka nie ma majątku, z którego wierzyciel mógłby uzyskać zaspokojenie swojej należności. Bezskuteczność egzekucji nie musi jednak dotyczyć całego obiektywnie istniejącego majątku spółki, w tym także majątku ukrytego, o którym nie wiedział ani wierzyciel, ani komornik.

Z tego powodu wierzyciel, który dochodzi swoich roszczeń na podstawie art. 299 k.s.h., nie musi wykazać, że wyczerpał wszystkie możliwe sposoby egzekucji, a więc skierował postępowanie egzekucyjne do całości istniejącego majątku spółki. W praktyce obrotu gospodarczego jest to właściwie niemożliwe, ze względu na ograniczoną wiedzę wierzyciela na temat aktywów spółek. Bezskuteczność egzekucji może być stwierdzona postanowieniem organu egzekucyjnego o umorzeniu egzekucji, może też wynikać z informacji kierowanych przez ten organ w toku egzekucji do wierzyciela egzekwującego.

Bezskuteczność egzekucji może być skutecznie wykazana nawet pomimo niewszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko spółce, tj. wtedy, kiedy powód udowodni na przykład, że postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko spółce przez innych wierzycieli nie odniosło skutku, a sytuacja finansowa spółki nie uległa zmianie. Zarzuty prezesa spółki w istocie stanowią dowód na to, że ponosi odpowiedzialność za jej zobowiązania, ponieważ stwierdził, że spółka miała majątek, z którego dało się zaspokoić wierzycieli, a jednak jako prezes zarządu nie zrobił nic, aby to zadłużenie spłacić lub zredukować.

Jeśli chodzi o stwierdzenia dotyczące czasu, w którym Czytelnik wszczął egzekucję przeciwko spółce, to trzeba stwierdzić, że taka okoliczność nie może mieć wpływu na istnienie i zakres odpowiedzialności członka zarządu spółki za jej zobowiązania, ponieważ wierzyciel może na podstawie posiadanego tytułu wykonawczego wszcząć egzekucję i skutecznie ją prowadzić w każdym czasie przed przedawnieniem roszczenia stwierdzonego tytułem.

Ponadto przedawnienie roszczenia przeciwko członkowi zarządu z tytułu odpowiedzialności za zobowiązania spółki z o.o. rozpoczyna swój bieg od momentu uzyskania przez wierzyciela wiedzy, że egzekucja przeciwko spółce jest bezskuteczna. Jeśli natomiast prezes zarządu poweźmie wiedzę, że spółka zaprzestała spłaty zobowiązań i nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich wierzycieli, powinien złożyć wniosek o ogłoszenie jej upadłości. Należy tu brać pod uwagę wszystkie zobowiązania spółki, a nie tylko stwierdzone prawomocnymi wyrokami czy objęte postępowaniem sądowym.

Praktyka polegająca na wstrzymywaniu zapłaty wymagalnych zobowiązań do czasu wszczęcia przez wierzyciela spółki postępowania egzekucyjnego z całą pewnością nie może korzystać z ochrony prawnej. Reasumując, można powiedzieć, że spółka miała obowiązek zapłaty zadłużenia bez względu na to czy wierzyciel uzyskał wyrok i wszczął egzekucję, czy nie. Jeśli posiadając majątek, spółka nie regulowała należności aż do momentu, kiedy płynność finansowa została trwale przerwana, jest to okoliczność, która potwierdza odpowiedzialność członka zarządu z art. 299 k.s.h.

Po ostatnich zmianach kodeksu postępowania cywilnego sprawy dotyczące roszczeń, o których mowa w art. 299 k.s.h., są sprawami gospodarczymi, a zatem podlegają rozpoznaniu w postępowaniu w sprawach gospodarczych. Oznacza to, że obecnie pozew przeciwko członkowi zarządu spółki z o.o. oparty na jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki powinien być wniesiony do sądu gospodarczego, nawet gdy działalności gospodarczej nie prowadzi faktycznie ani powód, ani pozwany.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.