Doradca Podatnika 50-51/2007 Prawo pracy

Pracownik bezprawnie zwolniony z pracy bez wypowiedzenia będzie mógł się starać nie tylko o odszkodowanie przysługujące mu na podstawie kodeksu pracy, ale również o rekompensatę całości swoich szkód z powództwa cywilnego. Przepisy kodeksu pracy uniemożliwiające pracownikowi uzyskanie pełnego naprawienia szkody wyrządzonej przez pracodawcę Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne.

Trybunał orzekł, że art. 58 w związku z art. 300 k.p. rozumiany w ten sposób, że wyłącza dochodzenie innych roszczeń odszkodowawczych niż określone w art. 58 k.p., związanych z bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest niezgodny z konstytucją. Zgodnie z dotychczas obowiązującą wykładnią roszczenia pracowników z tytułu bezprawnego zwolnienia bez wypowiedzenia zaspokaja w całości odszkodowanie przyznane im na podstawie art. 58 k.p.

STAN FAKTYCZNY

Stanisława G., której sprawę rozpatrywał TK, uznała to za krzywdzące. Została ona zwolniona dyscyplinarnie z pracy (bez wypowiedzenia z winy pracownika). Skierowała pozew do sądu o przywrócenie do pracy. Sprawa trafiła do Sądu Najwyższego, który zasądził odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia.

W uzasadnieniu wskazał jednak na brak podstaw przywrócenia do pracy. Stanisława G. skierowała do sądu także odrębny pozew, w którym domagała się m.in. odszkodowania za pozbawienie prawa do wcześniejszej emerytury i odprawy emerytalnej, a także kwoty stanowiącej odpowiednik korzyści utraconych z powodu pozbawienia prawa do ponownego zatrudnienia.

Sąd okręgowy oddalił w zasadniczym zakresie powództwo. Stanisława G. zaskarżyła rozstrzygnięcie sądu okręgowego, jednak wniesiona apelacja, a potem kasacja też zostały oddalone. W skardze do TK skarżąca wskazała, że jest niesprawiedliwe, jeżeli ktoś bezprawnie wyrządza szkodę, a poszkodowany nie może dochodzić praw na drodze sądowej ani uzyskać odszkodowania.

TRYBUNAŁ KONSTYTUCYJNY

Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że kwestionowane przepisy naruszają prawa majątkowe bezprawnie zwolnionego z pracy, w sposób sprzeczny z zasadami sprawiedliwości, uniemożliwiając pracownikowi uzyskanie pełnego naprawienia szkody wyrządzonej bezprawnym rozwiązaniem stosunku pracy.

Trybunał wskazał na nierówne traktowanie przez przepisy pracownika i pracodawcy, w sytuacji gdy któraś ze stron wyrządzi szkodę drugiej stronie. Rozwiązanie to jest szczególnie niesprawiedliwe, gdy pracodawca rażąco naruszył przepisy prawa w taki sposób, że można mu przypisać winę umyślną w postaci zamiaru bezpośredniego (gdy miał pełną tego świadomość) lub ewentualnego. Gdy to pracownik wyrządzi szkodę pracodawcy przez nienależyte wywiązywanie się z obowiązków, przepisy prawa pracy ograniczają jego odpowiedzialność tylko wówczas, gdy wyrządził szkodę nieumyślnie.

W razie umyślnego wyrządzenia szkody pracownik jest zobowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości, tj. zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego. Zasada sprawiedliwości społecznej, wyrażona w konstytucji, nie pozwala na to, aby pracodawca był pod tym względem traktowany lepiej, kosztem naruszenia praw pracownika, którego bezprawnie zwolnił z pracy. Celem odszkodowania przyznanego na podstawie art. 58 kodeksu pracy jest bowiem jedynie zabezpieczenie materialne pracownika za okres, w którym z winy pracodawcy pozostawał bez pracy, a jego wysokość jest ponadto ograniczona do wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Tymczasem wysokość szkód, jakie może ponieść pracownik z tytułu bezprawnego zwolnienia, może być o wiele większa.

Wszyscy pracownicy bezprawnie zwolnieni mogą zatem, określając szkodę wyrządzoną im przez pracodawcę, pozwać go przed sąd cywilny i żądać odszkodowań z tytułu np. utraty prawa do odprawy lub do wcześniejszej emerytury.

(Oprac. na podstawie wyroku TK z 27 listopada 2007 r., sygn akt SK 18/05, Dz. U. nr 225, poz. 1672).