Doradca Podatnika 52/2007 Obrót gospodarczy

Marzena Jurczewska
specjalista od prawa gospodarczego i prawa pracy

Przedsiębiorca, z którym wynajmuję lokal użytkowy, ale prowadzimy dwie odrębne firmy, wyjeżdża na jakiś czas z kraju, więc poprosił mnie, abym przechował w swoich pomieszczeniach kilka urządzeń, ponieważ jego część będzie w tym czasie nieogrzewana i mogłyby one ulec uszkodzeniu. W jakim zakresie ponoszę odpowiedzialność za te rzeczy?

Gdyby przyjął Pan rzeczy sąsiada, to de facto zawarlibyście cywilną umowę przechowania. Umowa taka może być zawarta w dowolnej formie, również ustnie. Może ona być odpłatna, jak też nieodpłatna. Na mocy takiej umowy przechowawca zobowiązuje się do przechowania rzeczy ruchomej w stanie niepogorszonym (art. 835 k.c.).

Obowiązkiem przechowawcy jest przechowywać oddaną mu rzecz w taki sposób, do jakiego się zobowiązał (a w braku umowy, w taki sposób, jaki wynika z właściwości przechowywanej rzeczy i z okoliczności). Używanie rzeczy prowadzi zazwyczaj do spadku jej wartości, a zatem pozostaje w sprzeczności z istotą przechowania, którego celem jest strzeżenie rzeczy oraz zachowanie jej w stanie niepogorszonym.

Tak więc użycie rzeczy przechowywanej jest usprawiedliwione tylko wtedy, gdy ma charakter zachowawczy (np. uruchomienie maszyn w celach konserwacyjnych, zaspokojenie naturalnych potrzeb zwierząt, jak wydojenie krowy, wybieganie psa). Składający może wprawdzie zezwolić przechowawcy na używanie rzeczy poza zakresem wynikającym z istoty przechowania, jednak korzyść, jaką przechowawca osiągnie z tego tytułu, musi być marginesowa i epizodyczna; dlatego zezwolenie takie powinno mieć charakter doraźny.

Jeżeli by się okazało, że rzeczywistym celem umowy była wynikająca z używania rzeczy stała korzyść przechowawcy, to zaistniały między stronami stosunek obligacyjny należałoby - od samego początku, ewentualnie jako wynik odnowienia (z art. 506 k.c.) - zakwalifikować zgodnie z jego treścią, a więc np. jako użyczenie, najem lub pożyczkę. Przechowawca nie ma prawa oddać rzeczy innej osobie na przechowanie, chyba że jest do tego zmuszony przez okoliczności, a wówczas jego zastępca jest odpowiedzialny wobec składającego.

W razie powierzenia rzeczy zastępcy dotychczasowy przechowawca obowiązany jest zawiadomić niezwłocznie składającego, gdzie i u kogo rzecz złożył, a wtedy odpowiada tylko za brak należytej staranności w wyborze zastępcy, z jednym wyjątkiem. Jeżeli przechowawca ponosi odpowiedzialność za czynności swego zastępcy jak za swoje własne czynności, ich odpowiedzialność jest solidarna (art. 840 § 2 k.c.).

Przechowawca używający rzeczy wbrew woli składającego lub mimo braku jego zgody, i bez koniecznej potrzeby, albo zmieniający miejsce lub sposób jej przechowywania bądź oddający rzecz na przechowanie innej osobie naraża się na kwalifikowaną odpowiedzialność za przypadkową utratę rzeczy lub jej uszkodzenie (art. 841). Jeżeli rzecz ulegnie zniszczeniu lub zaginie, przechowujący musi zapłacić składającemu odszkodowanie.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.