Doradca Podatnika 52/2007 Obrót gospodarczy

Rafał R. Kasprzycki
aplikant radcowski

Prowadzimy spółkę cywilną i w jej ramach chcemy zawrzeć z bankiem umowę kredytu obrotowego. Bank na zabezpieczenie wymaga weksla. Czy spółka cywilna może udzielić zabezpieczenia wekslowego (wystawić weksel) i czy może być uprawnionym z takiego weksla? Prawo wekslowe zawiera jedynie dwa przepisy, w których wspomina się o zdolności do zaciągania zobowiązań wekslowych - w art. 7 (w sensie negatywnym) i w art. 77 (w sensie pozytywnym).

Jednak żaden z nich nie określa, kto ma zdolność wekslową. Drugi zawiera jedynie wskazówkę interpretacyjną (poprzez odesłanie do przepisów prawa ojczystego) w kwestii oceny zdolności wekslowej osoby zaciągającej zobowiązanie wekslowe. Wobec takiego odesłania zdolność wekslową należy ocenić na podstawie obowiązującego prawa ojczystego. Zdolność do tego, aby być podmiotem praw i zobowiązań wekslowych, ma zatem każdy, kto według przepisów ogólnych prawa cywilnego ma zdolność prawną, czyli osoby fizyczne i prawne. Spółka cywilna jest stosunkiem prawnym, którego strony (wspólnicy) są zobowiązane dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w oznaczony sposób, uregulowany w art. 860-875 k.c.

Do oceny prawnej tego stosunku mają też zastosowanie przepisy ogólne prawa cywilnego oraz przepisy części ogólnej prawa zobowiązań. Źródłem jej powstania jest umowa spółki, zawarta co najmniej przez dwóch wspólników w formie pisemnej. Spółka cywilna nie ma osobowości prawnej. Jest ona spółką osobową, zespołem wspólników bez osobowości prawnej. Podmiotami są tu tylko wspólnicy, używane zaś w praktyce pojęcie "majątek spółki" oznacza wspólny majątek wspólników.

Użyte w art. 864 k.c. określenie: "zobowiązania spółki" należy traktować jako językowo wygodny skrót. W istocie chodzi o wspólne zobowiązania wszystkich wspólników. W zestawieniu z art. 866 k.c., regulującym reprezentację spółki cywilnej, należy uznać, że wspólnik reprezentujący spółkę reprezentuje siebie i wszystkich pozostałych wspólników. W literaturze wymienia się co prawda spółkę cywilną jako mającą z mocy art. 866 k.c. zdolność wekslową. Stanowisko takie nie da się jednak obronić, gdyż z konstrukcji reprezentacji w spółce cywilnej (art. 866 k.c. stanowi, że w braku odmiennej umowy lub uchwały wspólników każdy wspólnik jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, w jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw) nie można wnioskować o jej zdolności wekslowej. Brak odrębnej od wspólników osobowości prawnej spółki cywilnej skutkuje wiązaniem jej wspólników w stosunek wekslowy i to nie spółka, lecz wspólnicy są uczestnikami tego stosunku.

Upoważnienie do działania opiera się na sumie cząstkowych umocowań wspólników. Podmiotami praw i obowiązków (także wekslowych) na podstawie tak unormowanego umocowania są sami wspólnicy, a nie spółka. Reprezentacja spółki w stosunku do osoby trzeciej polega na działaniu na rzecz spółki i w jej imieniu, tzn. na rzecz i w imieniu wszystkich wspólników. Skutki prawne powstają dla spółki, co oznacza, że nabyta wierzytelność wchodzi do wspólnego majątku wspólników, natomiast podjęte zobowiązania zostają objęte ich solidarną odpowiedzialnością. Brak zatem podstaw do uznania, aby spółka cywilna mogła być uprawnionym z weksla lub jego wystawcą. Takie uprawnienia lub obowiązki przysługują jedynie wspólnikom.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.