Doradca Podatnika 52/2007 Rachunkowość

Celem nowelizacji ustawy jest jej dostosowanie do wymogów dyrektywy 2006/46/WE, a także dostosowanie niektórych jej przepisów do innych ustaw i aktualnych realiów gospodarczych.

Poniżej prezentujemy szóstą, ostatnią, część projektu zmiany ustawy, dotyczącą w szczególności wprowadzenia regulacji z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, co spowoduje konieczność wydania przez Ministra Finansów rozporządzeń w sprawie:

• uprawnień do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych,
• obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotów prowadzących działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Termin transpozycji dyrektywy do prawa polskiego upływa we wrześniu 2008 r. Przepisy znowelizowanej ustawy powinny wejść w życie 1 stycznia 2008 r., aby mogły mieć po raz pierwszy zastosowanie do sprawozdań finansowych sporządzonych za rok obrotowy rozpoczynający się w 2008 r.

Art. 1 pkt 43 projektu (rozdział 8a ustawy; art. 76a-76g ustawy) W rozdziale 8a zamieszczono przepisy dotyczące usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, w pewnej części zawarte dotychczas w rozporządzeniu Ministra Finansów z 18 lipca 2002 r. w sprawie uprawnień do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych (Dz.U. z 2002 r. nr 120, poz. 1022 ze zm.). W stosunku do przepisów rozporządzenia wprowadzono kilka istotnych zmian, m.in.:

• ujednolicono krąg podmiotów, które mogą prowadzić działalność w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych,
• uwzględniono w ustawie prawo do wykonywania niektórych czynności doradztwa podatkowego,
• ograniczono możliwość uzyskania certyfikatu księgowego bez egzaminu do 31 grudnia 2009 r.

Potrzeba wprowadzenia przepisów z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych do aktu rangi ustawy wynika przede wszystkim z potrzeb konstytucyjnych. Ograniczenie wolności działalności gospodarczej (a taki charakter mają te przepisy) jest bowiem dopuszczalne tylko w drodze ustawy - por. art. 22 Konstytucji RP. Modyfikacje mają zapewnić, aby działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych charakteryzowała się niezbędnym profesjonalizmem.

W art. 76a wprowadzono definicję usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych oraz sprecyzowano warunki uprawniające do prowadzenia działalności w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych. Dotychczas nie istniała legalna definicja usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Wprowadzono również przepisy materialne zezwalające przedsiębiorcom wykonującym działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych na wykonywanie niektórych czynności doradztwa podatkowego - co było postulowane w uzasadnieniu do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 maja 2007 r., sygn. akt K 42/05. Określono również przypadki utraty prawa do wykonywania czynności z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych w razie skazania za określone przestępstwa.

W art. 76b określono wymogi niezbędne do wydania certyfikatu księgowego potwierdzającego kwalifikacje do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych. Zakres tych unormowań jest odmienny w stosunku do regulacji obowiązujących na gruncie rozporządzenia Ministra Finansów z 18 lipca 2002 r. Przede wszystkim wprowadzono konieczność zdawania egzaminu przez wszystkie osoby ubiegające się o przyznanie certyfikatu księgowego.

Zasadniczych zmian nie wprowadza się natomiast w stosunku do definicji wymogu praktyki w księgowości, stanowiącej jeden z warunków przyznania certyfikatu księgowego - w wymogu tym wprowadzono jedynie ograniczenie, zgodnie z którym stosunek pracy musi być zawarty na co najmniej 1/2 etatu, natomiast umowa cywilnoprawna powinna być zawarta wyłącznie z przedsiębiorcą prowadzącym działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych. Uregulowania dotyczące uznawania kwalifikacji do wykonywania zawodów regulowanych są tożsame z obowiązującymi obecnie, do unormowania zostaje natomiast kwestia wydawania duplikatów certyfikatów księgowych.

Artykuł 76c reguluje zakres i formę przeprowadzania egzaminu.

W art. 76d określono zasady kwalifikowania na egzamin i zasadę odpłatności za egzamin oraz przesądzono, że wpływy z egzaminu mają stanowić dochód budżetu państwa. Ustalono też ogólne ramy dokonywania zwrotu opłaty oraz możliwość kwalifikowania na kolejny termin w przypadku zaistnienia przyczyn losowych. Przyjęto założenie, że wpływy z egzaminu mają służyć do zbilansowania nakładów na funkcjonowanie Komisji i przeprowadzanie egzaminu, a zwrot opłat czy kwalifikowanie ich na poczet kolejnego egzaminu będą możliwe wyłącznie w przypadkach niezależnych od zdającego. Konkretyzacja tych zamierzeń ma nastąpić w rozporządzeniu wykonawczym.

Artykuł 76e reguluje przede wszystkim zadania Komisji. Jest to syntetyczne ujęcie zadań Komisji, których konkretyzacja nastąpi w rozporządzeniu wykonawczym. Równocześnie do zadań Komisji włączono wydawanie stosownych zaświadczeń osobom, które zdały egzamin, co jest podyktowane tym, że przystąpienie do egzaminu stanowi wyłącznie jedną z przesłanek uzyskania certyfikatu, która nie musi stanowić ostatniego etapu w procesie ubiegania się o certyfikat. Artykuł 76f reguluje zagadnienia związane z organizacją Komisji Egzaminacyjnej oraz zasadami procedowania i wynagradzania członków Komisji. Przewidziano również przesłanki odwołania członka i sekretarza Komisji ze sprawowanej funkcji.

Proponowana liczba członków wynika z dotychczasowych doświadczeń, które wskazują na duże zainteresowanie egzaminem. Obejmuje on wiele dziedzin tematycznych, dlatego dla sprawnego działania Komisji w jej skład powinna wchodzić wystarczająco duża liczba specjalistów z każdej dziedziny objętej egzaminem. Komisja, stanowiąc pewnego rodzaju pulę osób, swoje podstawowe zadanie (przeprowadzanie egzaminu) wykonuje w ramach 6-osobowych składów egzaminacyjnych. Określono również zasady wynagradzania członków Komisji. Artykuł 76g określa zasady prowadzenia wykazu osób, które uzyskały certyfikat księgowy. W art. 76h uregulowano obowiązek zawierania umowy ubezpieczenia OC z tytułu prowadzenia działalności w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych oraz niektórych czynności doradztwa podatkowego przez przedsiębiorców wykonujących działalność tego typu. Rozporządzenie wykonawcze określi szczegóły tego obowiązku.

Doprecyzowano, że biegli rewidenci i doradcy podatkowi, którzy zawarli na mocy odrębnych przepisów umowę ubezpieczenia OC obejmującą usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych, nie będą zobowiązani do powtórnego zawierania takiej umowy. Regulacja ta wyeliminuje problemy interpretacyjne istniejące na gruncie rozwiązania funkcjonującego obecnie. Artykuł 76i stanowi zbiór delegacji wraz z wytycznymi dla ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zagadnień dotyczących usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, w tym wykazu dokumentów składanych przez osoby ubiegające się o wydanie certyfikatu księgowego oraz o zakwalifikowanie do egzaminu, wzoru certyfikatu księgowego oraz sposobu postępowania przy wydawaniu duplikatu certyfikatu księgowego w przypadku jego utraty, wysokości opłaty za wydanie duplikatu, wysokości wynagrodzeń członków Komisji Egzaminacyjnej, wysokości i sposobu wnoszenia opłaty egzaminacyjnej oraz trybu jej zwrotu, regulaminu działania Komisji Egzaminacyjnej, sposobu organizowania i regulaminu przeprowadzania egzaminu sprawdzającego kwalifikacje osób ubiegających się o certyfikat księgowy, szczegółowego zakresu tematycznego egzaminu, wykazu dokumentów będących podstawą do dokonania zmian danych w wykazie osób posiadających certyfikat księgowy. Wysokość opłaty ma się kształtować na poziomie zapewniającym pokrycie kosztów działalności Komisji i przeprowadzania egzaminu, lecz niestanowiącym bariery dla osób zainteresowanych egzaminem, i ma być niższa niż obecnie obowiązująca.


Art. 1 pkt 45 projektu (art. 82 pkt 2 i 4 ustawy) Ujednolicono przepisy upoważniające do wydania rozporządzeń wykonawczych w zakresie szczegółowych i szczególnych zasad rachunkowości niektórych jednostek, w tym skonsolidowanych sprawozdań finansowych:

• Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych i funduszu rozliczeniowego,
• spółek prowadzących giełdy i rynek pozagiełdowy.

Art. 1 pkt 47 projektu (załącznik nr 1 do ustawy: "Dodatkowe informacje i objaśnienia", ustęp 4 i 5) Zmiany w ust. 4 pkt 1 polegają na wprowadzeniu obowiązku wykazania w sprawozdaniu finansowym jednostki charakteru i celu gospodarczego zawartych przez nią umów nieuwzględnionych w bilansie w zakresie niezbędnym do oceny ich wpływu na sytuację majątkową, finansową i wynik finansowy.

W ust. 4 pkt 2 wprowadzono obowiązek wykazania w sprawozdaniu finansowym transakcji zawartych z podmiotami (stronami) powiązanymi, wraz z ich kwotami, a także informacji określających charakter tych powiązań, w przypadku gdy nie zostały one przeprowadzone na warunkach rynkowych. W ust. 4 pkt 6 wprowadzono obowiązek podania w sprawozdaniu finansowym wynagrodzenia biegłego rewidenta lub firmy audytorskiej za świadczone za rok obrotowy usługi w zakresie obowiązkowego badania rocznego sprawozdania finansowego, inne usługi poświadczające, usługi doradztwa podatkowego oraz pozostałe usługi. Proponowane zmiany ust. 4 pkt 1, 2 i 6 "Dodatkowe informacje i objaśnienia" są konieczne ze względu na dostosowanie do przepisów dyrektywy.

Art. 2 projektu

Artykuł 2 ustawy zmieniającej zawiera przepis przejściowy, wprowadzony dla osób, które rozpoczęły naukę w odpowiednich formach, z myślą m.in. o uzyskaniu certyfikatu księgowego na dotychczasowych zasadach (bez konieczności zdawania egzaminu). Osobom takim może zostać wydany certyfikat, pod warunkiem że wykażą spełnienie warunków obowiązujących obecnie i złożą stosowny wniosek do 31 grudnia 2009 r.

Art. 3 projektu

Dotychczas kwalifikacje do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych były potwierdzane świadectwem kwalifikacyjnym i certyfikatem księgowym. Projekt ustawy wprowadza w ust. 1 ujednolicony termin "certyfikat księgowy" na określenie tych uprawnień. Przepis ten gwarantuje, że dotychczasowe uprawnienia zachowają ważność.

Przepisy regulujące wydawanie świadectw kwalifikacyjnych zostały uchylone z dniem 31 grudnia 2001 r. Upływ siedmioletniego okresu gwarantuje, że wnioskodawcy nie poniosą uszczerbku na skutek zmiany przepisów w trakcie rozpatrywania spraw w toku - nastąpi natomiast unifikacja warunków przyznawania przedmiotowych uprawnień. Dla osób posiadających świadectwa kwalifikacyjne zostały wprowadzone odmienne zasady prowadzenia wykazu w zakresie prezentacji danych, niż ma to miejsce w przypadku osób posiadających certyfikat księgowy. Natomiast zasady kwalifikowania na egzamin ulegają liberalizacji.

Art. 4 projektu

Artykuł ten zawiera przepisy przejściowe utrzymujące w mocy przepisy wykonawcze wydane na podstawie dotychczasowych przepisów art. 80a ust. 2 ustawy, do czasu wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych wydanych na podstawie znowelizowanego art. 76h ust. 2 ustawy, nie dłużej jednak niż do 1 stycznia 2009 r. Rząd przyjął już wnioski ministrów dotyczące akceptacji projektów ustaw skierowanych do Sejmu VI kadencji. Wśród zaakceptowanych projektów znalazła się nowelizacja ustawy o rachunkowości.