Doradca Podatnika 52/2007 Ubezpieczenia

Osoba podwójnie ubezpieczona w ZUS i KRUS nie może domagać się zwiększenia świadczenia emerytalnego ze względu na okresy pracy w gospodarstwie rolnym, jeśli ma wcześniej ustalone prawo do renty lub emerytury rolniczej.

Prawo do zabezpieczenia społecznego nie zostało naruszone. Kwestionowany przepis stanowi jedynie, w jaki sposób to prawo realizować i jak ustalać wysokość świadczeń - tak orzekł 13 grudnia 2007 r. Trybunał Konstytucyjny, rozpoznając skargę konstytucyjną Henryka D. Dotyczyła ona zwiększenia emerytury w związku z opłacaniem składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników.

Przepis art. 56 ust. 5 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określa, że nie jest możliwe zwiększenie wysokości emerytury wypłacanej przez ZUS przez uwzględnienie okresu pracy w gospodarstwie rolnym, jeśli ubezpieczony ma już ustalone prawo do emerytury lub renty wypłacanej z systemu rolniczego. Henryk D. był zatrudniony na podstawie umów o pracę, w związku z czym był obowiązany do opłacania składek na powszechne ubezpieczenie społeczne.

Następnie prowadził gospodarstwo rolne i opłacał składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Ze względu na problemy ze zdrowiem złożył do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniosek o przyznanie renty inwalidzkiej i ją otrzymał. Po kilku latach złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie emerytury. Świadczenie przyznano od daty osiągnięcia przez niego wieku emerytalnego.

Przy ustalaniu wymiaru emerytury nie uwzględniono okresu opłacania składek w czasie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Uzasadniono to tym, że okresy składkowe i nieskładkowe z tytułu powszechnego ubezpieczenia społecznego są wystarczające do ustalenia prawa do emerytury.

Natomiast zwiększenie świadczenia za okres opłacania przez skarżącego składek na Fundusz Ubezpieczenia Społecznego Rolników nie jest możliwe, ponieważ miał już uprzednio ustalone prawo do renty na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skarżący wystąpił na drogę sądową, jednak ostatecznie sąd apelacyjny podzielił stanowisko ZUS. Henryk D. skierował więc skargę do Trybunału Konstytucyjnego.

Zdaniem skarżącego pominięcie okresu uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne rolników przy określaniu wymiaru emerytury jest dla niego krzywdzące i niezgodne z konstytucyjnym prawem do zabezpieczenia społecznego oraz zasadami sprawiedliwości społecznej i równego traktowania. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że kwestionowany art. 56 ust. 5 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodny z konstytucją. Trybunał stwierdził, że system ubezpieczeń społecznych nie może być oparty na zasadzie "absolutnej" równości.

Powinien się opierać na zasadach powszechności i względnej jednolitości kryteriów przyznawania świadczeń i określania ich wysokości. Wyrazem konstytucyjnej dyrektywy jest uregulowanie tych kwestii w jednym akcie, tj. ustawie o emeryturach i rentach z FUS. Trybunał nie dopatrzył się naruszenia zasady równości i sprawiedliwości w realizacji prawa do zabezpieczenia społecznego. Zdaniem Trybunału kwestionowany przepis stanowi jedynie, w jaki sposób realizować to prawo i jak ustalać wysokość świadczeń. Nie dochodzi do naruszenia istoty tego prawa, bo świadczenia emerytalne są właśnie zabezpieczeniem minimum egzystencji. Skarżący zrealizował prawo do zabezpieczenia społecznego.

Korzystał bowiem z ubezpieczenia społecznego rolników, pobierając rentę z tytułu niezdolności do pracy, a następnie zostało mu ustalone prawo do emerytury z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych. TK zauważył, że system rolniczy nie może być traktowany równorzędnie z pracowniczym, m.in. dlatego, że świadczenia nie zależą w nim od wysokości składki. Tak więc rolnicy-renciści, którzy w okresie pobierania renty opłacali składki emerytalne w KRUS, nie mogą liczyć na podwyższenie świadczenia, jeśli przysługuje im ono w ramach powszechnego systemu emerytalnego (SK 37/06).

Joanna Langiewicz

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.