zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Jak prawidłowo czytać informacje zawarte w rachunku zysków i strat przedsiębiorstwa (cz. 1)

Przedstawiamy Państwu kolejny artykuł z cyklu poświęconego interpretacji poszczególnych elementów sprawozdania finansowego przedsiębiorstwa. W zeszycie 17 „Księgowości” omówiliśmy zasady prawidłowego czytania bilansu, informacje w nim zawarte stanowią bowiem wstęp do oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa. Wstępna analiza bilansu, koncentrująca się na ocenie struktury aktywów i pasywów oraz identyfikacji pochodzenia źródeł finansowania, daje możliwość zauważenia istotnych zmian majątkowo-kapitałowych w analizowanym okresie i wstępnej ich kwalifikacji jako korzystnych bądź niekorzystnych dla przedsiębiorstwa. Zmiany te jednak muszą być powiązane z wynikami osiąganymi przez przedsiębiorstwo, które przedstawione są w kolejnym elemencie pełnego sprawozdania finansowego – rachunku zysków i strat.
 
RACHUNEK ZYSKÓW I STRAT
Rachunek zysków i strat to drugi istotny element sprawozdania finansowego przedsiębiorstwa, w którym przedstawiane są podstawowe kategorie finansowe – przychody, koszty oraz wynik finansowy.
Ustawa o rachunkowości (j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694 ze zm.) definiuje zarówno kategorię przychodów i zysków, jak i kategorię kosztów i strat, które stanowią podstawę do sporządzenia rachunku zysków i strat.
 
Przez pojęcie przychodów i zysków rozumie się uprawdopodobnione powstanie w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych o wiarygodnie określonej wartości, w formie zwiększenia wartości aktywów albo zmniejszenia wartości zobowiązań, które doprowadzą do wzrostu kapitału własnego lub zmniejszenia jego niedoboru w sposób inny niż wniesienie środków przez udziałowców lub właścicieli. Natomiast koszty i straty to uprawdopodobnione zmniejszenia w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych o wiarygodnie określonej wartości, w formie zmniejszenia wartości aktywów albo zwiększenia wartości zobowiązań i rezerw, które doprowadzą do zmniejszenia kapitału własnego lub zwiększenia jego niedoboru w sposób inny niż wycofanie środków przez udziałowców lub właścicieli.
 
Wynik finansowy to różnica między uzyskanymi przez przedsiębiorstwo przychodami z różnych rodzajów działalności a poniesionymi kosztami z tytułu tych działalności. W rachunku zysków i strat wyróżnia się pięć podstawowych kategorii wyniku finansowego przedsiębiorstwa, a mianowicie:
1) zysk (strata) ze sprzedaży (w wariancie kalkulacyjnym wprowadzona jest dodatkowa kategoria wyniku finansowego, tj. zysk (strata) brutto ze sprzedaży, poprzedzająca zysk (stratę) ze sprzedaży);
2) zysk (strata) z działalności operacyjnej;
3) zysk (strata) na działalności gospodarczej;
4) zysk (strata) brutto;
5) zysk (strata) netto.
Ustawa o rachunkowości zezwala na sporządzanie rachunku zysków i strat w dwóch wariantach – porównawczym bądź kalkulacyjnym, sporządzanych w układzie pionowym jednostronnym. Zasadnicza różnica między wariantem porównawczym a wariantem kalkulacyjnym wynika z odmiennego sposobu projekcji kosztów działalności operacyjnej. W wariancie porównawczym prezentowane są koszty według rodzajów, poniesione przez przedsiębiorstwo w danym okresie sprawozdawczym, a w wariancie kalkulacyjnym – poniesione koszty prezentowane są w podziale na koszty wytworzenia sprzedanych produktów, koszty sprzedaży i koszty ogólnego zarządu.
 
Zysk (strata) brutto na sprzedaży (występuje jedynie w wariancie kalkulacyjnym) stanowi nadwyżkę przychodów netto nad kosztami wytworzenia sprzedanych produktów oraz nabycia sprzedanych towarów i materiałów, a zatem bez kosztów sprzedaży i ogólnego zarządu.
Zysk (strata) ze sprzedaży ukazuje wynik finansowy na podstawowej działalności operacyjnej przedsiębiorstwa związanej z wytwarzaniem wyrobów, świadczeniem usług bądź z obrotem handlowym.
Zysk (strata) na działalności operacyjnej uwzględnia – oprócz podstawowej działalności operacyjnej – pozostałe przychody i pozostałe koszty operacyjne, które ustawa o rachunkowości definiuje jako związane pośrednio z działalnością operacyjną przedsiębiorstwa, obejmujące zysk lub stratę ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych, pozostałe przychody i koszty operacyjne, a także dotacje w ramach przychodów i aktualizację wartości aktywów niefinansowych w ramach kosztów.
 
Po skorygowaniu zysku (straty) na działalności operacyjnej o przychody finansowe i koszty finansowe otrzymujemy zysk (stratę) z działalności gospodarczej, który jest trzecim poziomem pomiaru wyników działalności przedsiębiorstwa. Przychody finansowe obejmują m.in. dywidendy i udziały w zyskach, odsetki, zysk ze zbycia inwestycji, aktualizację wartości inwestycji (in plus) i inne. Natomiast koszty finansowe obejmują odsetki, stratę ze zbycia inwestycji, aktualizację wartości inwestycji (in minus) i inne.
 
Zysk (strata) z działalności gospodarczej jest korygowany o zyski i straty nadzwyczajne powstające na skutek zdarzeń trudnych do przewidzenia poza działalnością operacyjną jednostki i niezwiązane z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia. Korekta ta prowadzi do określenia zysku (straty) brutto, który z kolei korygowany jest o obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego. Obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego obejmują podatek dochodowy obliczany na podstawie obowiązujących przepisów podatkowych oraz pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku (zwiększenia straty).
Ostatnią kategorią wyniku finansowego wykazaną w rachunku zysków i strat jest zysk (strata) netto, którego wartość przenoszona jest do bilansu przedsiębiorstwa po stronie pasywów, w grupie: Kapitał (fundusz) własny, w pozycji: Zysk (strata) netto.
 
CZYTANIE RACHUNKU ZYSKÓW I STRAT
Przychody i zyski
Analiza przychodów dotyczy zarówno całości przychodów przedsiębiorstwa, jak i przychodów z poszczególnych rodzajów działalności. Dla właściwej oceny działalności przedsiębiorstwa istotne jest nie tylko to, że przychody rosną, ale która grupa przychodów wykazuje najwyższą dynamikę wzrostu i w najwyższym stopniu wpływa na wynik finansowy przedsiębiorstwa. Wzrost przychodów ogółem, przy jednoczesnym spadku przychodów z podstawowej działalności operacyjnej, może świadczyć o zmniejszaniu się rynków zbytu przedsiębiorstwa i konieczności bądź dywersyfikacji działalności, bądź – w skrajnym przypadku – jej zaprzestania.
 
                  PRZYKŁAD 1
W oparciu o poniższe dane zostanie przeprowadzona analiza przychodów przedsiębiorstwa produkcyjnego A za dwa kolejne okresy. Przedsiębiorstwo sporządza wariant porównawczy rachunku zysków i strat.
 
 
Analiza przychodów przedsiębiorstwa zostanie przeprowadzona w oparciu o ich strukturę oraz dynamikę. Ponieważ w porównawczym rachunku zysków i strat przychody obejmują zrównane z nimi, tzn. zmianę stanu produktów i koszt wytworzenia produktów na własne potrzeby jednostki, przy analizie przychodów należy wziąć pod uwagę rzeczywiste przychody przedsiębiorstwa.
 
Powyższe zestawienie stanowi podstawę do przeprowadzenia analizy struktury i zmian dynamiki poszczególnych rodzajów przychodów przedsiębiorstwa.
W strukturze przychodów ogółem zaszły widoczne zmiany. Najwyższy udział w obu latach w przychodach ogółem stanowią przychody netto ze sprzedaży produktów 96,89 proc. w pierwszym roku i 65,16 proc. w drugim roku oraz pozostałe przychody operacyjne 29,02 proc. w 2-gim roku. Wysoki udział przychodów ze sprzedaży produktów należy ocenić za naturalny z punktu widzenia rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej i porównać go z poprzednimi okresami analitycznymi. W przypadku dużej dynamiki zmian należy zidentyfikować ich przyczyny. W analizowanym przypadku widoczne tempo spadku sprzedaży produktów o 10,23 proc. w stosunku do okresu poprzedniego związane jest zapewne z problemami w pozyskiwaniu zleceń produkcyjnych przez przedsiębiorstwo. Jednocześnie przedsiębiorstwo rozpoczęło w drugim roku proces restrukturyzacji majątkowej, co widoczne jest we wzroście pozostałych przychodów operacyjnych. Utrzymująca się w kolejnych okresach tendencja spadku sprzedaży produktów powinna być sygnałem dla właściciela do dywersyfikacji lub zmian profilu działalności.
 
Koszty i straty
Analiza kosztów działalności przedsiębiorstwa powinna obejmować analizę struktury kosztów oraz analizę zmian poszczególnych pozycji kosztowych. Rozpoznanie głównych czynników wpływających na poziom i strukturę kosztów daje podstawę do określenia siły i kierunku ich oddziaływania na wynik finansowy przedsiębiorstwa.
Analiza kosztów w zależności od wariantu sporządzanego przez przedsiębiorstwo rachunku zysków i strat może być prowadzona w układzie rodzajowym bądź kalkulacyjnym.
 
                  PRZYKŁAD 2
W oparciu o poniższe dane zostanie przeprowadzona analiza kosztów przedsiębiorstwa produkcyjnego B za dwa kolejne okresy. Przedsiębiorstwo sporządza wariant porównawczy rachunku zysków i strat, stąd też analiza kosztów działalności operacyjnej zostanie przeprowadzona według kosztów rodzajowych.
W strukturze kosztów ogółem zaszły istotne zmiany. Zmalał udział kosztów działalności operacyjnej z 99,23 proc. w pierwszym roku do 79,43 proc. w drugim roku i pojawiły się pozostałe koszty operacyjne, które stanowiły w drugim roku 19,82 proc. kosztów ogółem. Najwyższy udział w obu latach w kosztach ogółem stanowią koszty zużycia materiałów i energii (41,69 proc. w pierwszym roku i 32,41 proc. w drugim roku) oraz koszty wynagrodzeń, które wraz z narzutami stanowiły 38,75 proc. w pierwszym roku i 32,92 proc. w drugim roku. Wysoki udział kosztów zużycia materiałów i energii należy ocenić z punktu widzenia rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej, porównując go z poprzednimi okresami analitycznymi. W przypadku dużej dynamiki zmian należy zidentyfikować ich przyczyny.
Z powyższego zestawienia wynika, że poziom kosztów ogółem w drugim roku obniżył się o 17,48 proc. w stosunku do pierwszego roku. Najwyższy spadek wykazują pozostałe koszty rodzajowe oraz amortyzacja. Spadek kosztów amortyzacji wiąże się zapewne ze sprzedażą składników aktywów trwałych, co odzwierciedla strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych, wykazana w pozostałych kosztach operacyjnych. Wzrost kosztów finansowych o 15,26 proc. wynikał zapewne ze wzrostu kosztów obsługi zadłużenia.
Analizując koszty działalności operacyjnej w porównawczym wariancie rachunku zysków i strat, należy pamiętać, że prezentowane w nim koszty według rodzajów poniesione są przez przedsiębiorstwo w danym okresie sprawozdawczym. Takie ujęcie kosztów oznacza, że w przypadku różnicy między produkcją a sprzedażą koszty według rodzajów nie odzwierciedlają kosztu własnego sprzedanych produktów.
W celu powiązania kosztów z osiągniętymi przychodami ze sprzedaży produktów pomniejsza się koszty według rodzajów o koszty wytworzenia produktów na własne potrzeby jednostki i koryguje o zmianę stanu produktów (in minus w przypadku zwiększenia stanu produktów, in plus w przypadku zmniejszenia stanu produktów). Zagadnienia te oraz dalszy ciąg przedstawianej problematyki będą kontynuowane.
Andrzej Zbroja
Autor jest wykładowcą w Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
S2pXSLTransformator::missingFileError :: Plik z szablonem XSL /htdocs/e-podatnik.pl/epodatnik/xml/spisy_tresci_czasopism/doradca_podatnika/633.xml NIE ISTNIEJE !!!
Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Hotelarz