zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Koszty sądowe i koszty zastępstwa procesowego w sprawach cywilnych

Koszty sądowe i koszty zastępstwa procesowego w sprawach cywilnych
KOSZTY SĄDOWE
Zasady i tryb pobierania kosztów sądowych w sprawach cywilnych reguluje ustawa z 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.).
Koszty sądowe to koszty przypadające od uczestnika na rzecz sądu. Obejmują one opłaty sądowe i zwrot wydatków.
Do wydatków należą w szczególności: diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu dokonywania czynności poza siedzibą sądu oraz ryczałt należny im za dokonywanie oględzin w sprawach dotyczących nieruchomości rolnych położonych poza miejscowością będącą siedzibą sądu; należności świadków, biegłych i tłumaczy oraz kuratorów ustanowionych w danej sprawie; opłaty należne innym osobom lub instytucjom, koszty opłat telefonicznych i telegraficznych, koszty przewozu osób, zwierząt i rzeczy, utrzymywania ich lub przechowywania; koszty ogłoszeń.
Opłatami sądowymi są natomiast wpis i opłata kancelaryjna. Opłatę kancelaryjną pobiera się za klauzulę wykonalności, stwierdzenie prawomocności, odpisy zaświadczeń, wyciągi oraz inne dokumenty wydawane na podstawie akt. Szczegółowo kwestię ustalania wysokości i zasad poboru wpisu i opłat kancelaryjnych reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości.
Do uiszczenia kosztów sądowych zasadniczo zobowiązana jest strona, która wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
Pismo wnoszone przez kilka osób podlega jednej opłacie. Jeżeli jednak przedmiotem sprawy są roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie faktycznej oraz prawnej (współuczestnictwo formalne), każdy współuczestnik uiszcza opłatę oddzielnie, stosownie do swego roszczenia lub zobowiązania.
Kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w danej instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, stosując odpowiednio zasady obowiązujące przy zwrocie kosztów procesu.
Koszty nieobciążające przeciwnika ściąga się z roszczenia zasądzonego na rzecz strony, której czynność spowodowała ich powstanie, strony zastąpionej przez kuratora lub osoby, na której rzecz prokurator wytoczył powództwo lub zgłosił wniosek o wszczęcie postępowania.
W sprawie zakończonej ugodą koszty sądowe, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, ponoszą obie strony w równych częściach, chyba że ugoda stanowi inaczej1.
Na stronę przegrywającą proces sąd danej instancji może nałożyć (na wniosek strony wygrywającej) obowiązek zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów sądowych, według zasad omówionych w rozdziale „Koszty zastępstwa procesowego” niniejszego opracowania.
Koszty sądowe w sprawach cywilnych występują w postępowaniu procesowym i nieprocesowym (np. o stwierdzenie zasiedzenia, o zniesienie współwłasności), uregulowanych w ustawie z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.), oraz w postępowaniu uregulowanym w ustawie z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) (np. o wpis prawa własności, ograniczonego prawa rzeczowego, ustanowienia hipoteki).
Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) – poz. 18 załącznika nr 2 do ustawy, zwalnia się od podatku od towarów i usług świadczenie usług w zakresie administracji publicznej, obrony narodowej, obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, z wyłączeniem usług izb wytrzeźwień, usług wykonywanych na podstawie umów cywilnoprawnych; wyłączenie nie dotyczy usług w zakresie obowiązkowych ubezpieczeń społecznych – symbol PKWiU: ex 75.
Dział 75 PKWiU obejmuje między innymi usługi Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i sądów powszechnych.
Grupowanie 75.23 PKWiU obejmuje usługi w zakresie sprawiedliwości i sądownictwa.
Na marginesie należy zauważyć, iż wprowadzenie z dniem 1 stycznia 2003 r. PKWiU na potrzeby podatku od towarów i usług nie spowodowało zmiany w zasadach opodatkowania tym podatkiem.
Zwolnienie tych usług przewidywała bowiem ustawa o VAT w brzmieniu obowiązującym zarówno 31 grudnia 2002 r., jak i 31 marca 1995 r. (odpowiednio poz. 22 załącznika nr 2: usługi w zakresie: administracji publicznej, obrony narodowej, gwarantowanej prawnie opieki socjalnej – symbol KWiU: 75, oraz poz. 12 załącznika nr 2: usługi w zakresie administracji państwowej i samorządu terytorialnego, wymiaru sprawiedliwości, obrony narodowej oraz bezpieczeństwa publicznego, z wyłączeniem usług wykonywanych na podstawie umów cywilnoprawnych, usług notarialnych (KU 92104) i usług adwokackich (KU 924) – symbol KU 91–93.
Według ustawy o VAT sprawowanie przez sądy wymiaru sprawiedliwości jest zwolnione od VAT. W związku z tym uiszczenie kosztów sądowych, zwrot przeciwnikowi poniesionych przez niego kosztów sądowych, jak też otrzymanie zwrotu poniesionych kosztów sądowych nie mają wpływu na rozliczenie podatku od towarów i usług. Nie będzie też miało wpływu na rozliczenie podatku od towarów i usług całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, przewidziane w art. 113 k.p.c.
KOSZTY ZASTĘPSTWA PROCESOWEGO
W postępowaniu procesowym uregulowanym w kodeksie postępowania cywilnego występuje pojęcie kosztów procesu.
Koszty procesu to koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa się w sądzie. Suma kosztów przejazdu i równowartość utraconego zarobku nie mogą przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu procesowego. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata (lub radcę prawnego) zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat, określone w odrębnych przepisach2, i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 98 i 99 k.p.c).
Koszty procesu można podzielić na trzy grupy:
1) koszty sądowe,
2) koszty związane z działaniem pełnomocnika (tzw. koszty adwokackie),
3) koszty związane z działaniem uczestnika.
Strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi, na jego żądanie, koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, tj. koszty procesu (art. 98 i 99 k.p.c.).
W razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak nałożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od obrachunku lub od oceny sądu (art. 100 k.p.c.).
Koszty procesu, w którym zawarto ugodę, znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej (art. 104 k.p.c.)3.
Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w danej instancji. Wyjątkiem jest tu sytuacja, gdy sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę sądowi pierwszej instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej (art. 108 k.p.c.).
Dla podatników podatku od towarów i usług najistotniejsze znaczenie ma pytanie, czy można odliczyć podatek naliczony wynikający z faktur dokumentujących zakup usług zastępstwa procesowego. Reprezentowanie stron w postępowaniu sądowym przez zastępców procesowych stanowi usługę podlegającą VAT. Usługodawcą w tym przypadku może być: zastępca procesowy, spółka osobowa, której jest wspólnikiem, lub podmiot zatrudniający zastępcę procesowego.
Usługi te wchodzą w skład grupowania PKWiU 74.11 – Usługi prawnicze.
Usługi prawnicze podlegają opodatkowaniu stawką 22 proc. Wyjątkiem jest stosowanie stawki 0 proc. (w stosunku do usług prawniczych świadczonych przez notariuszy, adwokatów i radców prawnych na rzecz nierezydentów niebędących podatnikami – § 64 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 27, poz. 268 ze zm.)4 czy też zwolnienie od podatku (w stosunku do usług adwokackich i radcowskich dotyczących spraw cywilnych i karnych prowadzonych z urzędu – § 67 ust. 1 pkt 16 tego rozporządzenia5).
Usługi adwokackie i radcowskie dotyczące spraw cywilnych z urzędu nie wywierają skutków w rozliczeniu VAT dla strony procesowej, dla której ustanowiono adwokata lub radcę prawnego z urzędu. Po pierwsze, są one zwolnione od VAT, nie występuje więc podatek naliczony, po drugie – strona procesowa nie nabywa tych usług, koszty ponosi Skarb Państwa.
Zdaniem autora stronie procesowej, będącej zarejestrowanym podatnikiem VAT, przysługuje prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony z tytułu nabycia usług zastępstwa procesowego na zasadach określonych w ustawie o VAT i w rozporządzeniu z 22 marca 2002 r.
Nabyte usługi zastępstwa procesowego muszą mieć związek ze sprzedażą opodatkowaną oraz nie może zachodzić żadna z okoliczności wyłączająca prawo do obniżenia. Sam fakt nabycia tych usług, ze względu na ich charakter (z wyjątkami określonymi w art. 25 ust. 3b ustawy o VAT), nie wyłącza prawa do obniżenia.
Podstawowym warunkiem umożliwiającym obniżenie podatku należnego o podatek naliczony z tytułu nabycia usług zastępstwa procesowego jest związek podatku naliczonego z tytułu zakupu tych usług ze sprzedażą opodatkowaną.
Usługi zastępstwa procesowego zasadniczo nie służą do bezpośredniego wytworzenia towarów i usług czy innych czynności podlegających opodatkowaniu VAT. Nie oznacza to jednak, iż nie mają one związku ze sprzedażą opodatkowaną. Ich związek ze sprzedażą opodatkowaną może być więc ustalony w sposób pośredni, jak ma to miejsce w przypadku usług doradczych.
Tocząca się przed sądem sprawa może być związana z dokonywaną przez konkretnego podatnika – stronę procesową, sprzedażą lub dokonywanymi przez niego zakupami. Podatnik może zaś występować w roli powoda lub pozwanego6.
Zdaniem autora związek toczącego się postępowania (a w konsekwencji nabytych usług zastępstwa procesowego) ze sprzedażą opodatkowaną VAT można ustalić następująco:
• gdy przedmiotem sporu przed sądem jest sprzedaż – związek istnieje, jeżeli sprzedaż ta (lub jej część) jest opodatkowana VAT,
• gdy przedmiotem sporu przed sądem są zakupy – związek istnieje, jeżeli te zakupy są związane ze sprzedażą opodatkowaną (związek zakupów ze sprzedażą opodatkowaną ustala się na zasadach ogólnych).
PRZYKŁAD
W sprawie toczącej się między spółdzielnią mieszkaniową a sprzedawcą materiałów budowlanych służących do budowy przez spółdzielnię mieszkań przeznaczonych do sprzedaży na zasadzie odrębnej własności lokalu istnieje związek usług zastępstwa procesowego ze sprzedażą opodatkowaną VAT (przedmiotem sprzedaży jest bowiem lokal, będący towarem w rozumieniu ustawy o VAT). Jednak gdyby materiały budowlane służyły do budowy mieszkań celem ustanowienia w nich spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego (a więc czynności niepodlegającej VAT), brak byłoby związku ze sprzedażą opodatkowaną, a tym samym – brak możliwości odliczenia VAT od usług zastępstwa procesowego.
Należy pamiętać, iż jeżeli związek ze sprzedażą opodatkowaną można ustalić jedynie częściowo, przy odliczeniu podatku naliczonego należy zastosować ograniczenie wynikające z art. 20 ustawy o VAT.
Z ograniczeń prawa do obniżenia najistotniejsze znaczenie ma ograniczenie wskazane w art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT7.
Uprawnienie do obniżenia kwoty lub zwrotu różnicy podatku należnego nie przysługuje bowiem w przypadku nabywanych przez podatnika towarów i usług, jeżeli wydatki na ich nabycie nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym, z wyjątkiem gdy brak możliwości zaliczenia tych wydatków do kosztów uzyskania przychodów pozostaje w bezpośrednim związku ze zwolnieniem od podatku dochodowego. Nie dotyczy to: nabycia towarów i usług, które na podstawie odrębnych przepisów (tj. ustaw o podatku dochodowym) są zaliczane do środków trwałych oraz wartości niematerialnych podlegających amortyzacji, a także części wydatków, które nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów z powodu przekroczeń norm, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym (art. 25 ust. 2 ustawy o VAT).
Nasuwa się bowiem pytanie, czy wydatki poniesione na nabycie usług zastępstwa procesowego mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym. Kwestię tę reguluje ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) oraz ustawa z 22 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.).
Odnośnie do zasad uznawania poniesionych wydatków na nabycie usług zastępstwa procesowego Ministerstwo Finansów w piśmie z 23 października 1995 r. wskazało, iż koszty procesu (wpis, opłata kancelaryjna, koszty zastępstwa procesowego) są zaliczane do kosztów uzyskania przychodów, w rozumieniu podatku dochodowego od osób prawnych – u wierzyciela. Natomiast nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów u dłużnika. Stosownie bowiem do art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawych nie są kosztami uzyskania przychodów związanymi z osiągnięciem przychodów.
Ustalenie związku nabytych usług zastępstwa procesowego ze sprzedażą opodatkowaną uprawnia, z zachowaniem pozostałych warunków określonych w ustawie o VAT i w przepisach wykonawczych, do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego wynikającego z faktury dokumentującej nabycie usług zastępstwa procesowego.
Marcin Łukasiewicz
1 Szczegółowo kwestie te reguluje wskazana wyżej ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych i wydane na jej podstawie rozporządzenia wykonawcze.
2 Określa to rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) – w stosunku do adwokatów, oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłaty za czynności radców prawnych (Dz.U. Nr 154, poz. 1013 ze zm.) – w stosunku do radców prawnych.
3 W niniejszej publikacji zostaną pominięte między innymi kwestie zwrotu kosztów procesu w przypadku występowania współuczestników sporu, interwenienta, prokuratora.
4 Z uwagi na fakt, iż niniejszy artykuł ma przybliżyć skutki nabycia usług zastępstwa procesowego dla podatników VAT, kwestia ta zostanie pominięta.
5 Minister Finansów w urzędowej interpretacji prawa podatkowego z 4 września 2002 r. (nr PB5/KD-033-317-2122/02, w: „Biuletyn Skarbowy” nr 5), wskazał, iż przychody adwokatów z tytułu świadczenia z urzędu, na zlecenie sądu, pomocy prawnej należy kwalifikować do przychodów, o których mowa w art. 13 pkt 6 w zw. z art. 10 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Podkreślił jednocześnie, iż według prawa podatkowego nie ma przeszkód, aby osoby prowadzące działalność gospodarczą wykonywały jednocześnie na zlecenie sądu określone czynności i osiągały z tego tytułu przychody, o których mowa w art. 13 pkt 6 ww. ustawy.
W świetle tej interpretacji można wskazać, iż świadczenie usług zastępstwa procesowego z urzędu mieści się również w zakresie hipotezy art. 7 ust. 1 pkt 6 ustawy o VAT, stanowiącego, iż zwalnia się od podatku od towarów i usług oraz od podatku akcyzowego przychody, o których mowa w art. 12 ust. 1–6 i art. 13 ust. 2–8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
6 Strona procesowa może występować również w innym charakterze, np. interwenienta.
7 Inne ograniczenia zostaną pominięte, np. brak możliwości odliczenia podatku naliczonego z faktury wystawionej przez podmiot nieuprawniony nie ma bezpośredniego związku ze specyfiką usług zastępstwa procesowego.
W SKRÓCIE
• Koszty sądowe są, co do zasady, należnością na rzecz sądu, przypadającą od strony wnoszącej do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.
• Poniesione koszty sądowe, zwrot kosztów drugiej stronie, jak też otrzymanie zwrotu poniesionych kosztów jest zwolnione od opodatkowania podatkiem od towarów i usług na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o VAT, nie wywołuje zatem skutku w rozliczeniu tego podatku.
• Usługi zastępstwa procesowego podlegają opodatkowaniu VAT. Nabycie tych usług stanowi podstawę do odliczenia od podatku należnego podatku naliczonego u nabywcy, jeżeli nie zachodzi żadna z okoliczności wyłączających to prawo, a ich poniesienie jest związane ze sprzedażą opodatkowaną VAT.
• Mimo że usług zastępstwa procesowego zasadniczo nie można bezpośrednio odnieść do czynności podlegających opodatkowaniu VAT, z pewnością mają one, tak jak wiele innych czynności, pośredni związek z działalnością podatnika VAT, a więc również ze sprzedażą opodatkowaną.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
S2pXSLTransformator::missingFileError :: Plik z szablonem XSL /htdocs/e-podatnik.pl/epodatnik/xml/spisy_tresci_czasopism/doradca_podatnika/633.xml NIE ISTNIEJE !!!
Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Rynek Turystyczny