zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Jak prawidłowo czytać informacje zawarte w bilansie przedsiębiorstwa

Decyzje finansowe dotyczące realizacji celów przedsiębiorstwa, obejmujących nie tylko utrzymanie się na rynku, ale także ekspansję i rozwój, winny być podejmowane w oparciu o analizę efektywności planowanych decyzji. Aby ocenić realne perspektywy rozwoju przedsiębiorstwa, należy właściwie zdiagnozować jego obecną sytuację ekonomiczno-finansową. Stąd też nie bez znaczenia jest umiejętność czytania przez decydentów wszelkich informacji generowanych przez system finansowo-księgowy przedsiębiorstwa, a w tym również sprawozdania finansowego – stanowiącego podstawowe źródło informacji potrzebnych do oceny kondycji finansowej przedsiębiorstwa.
 
Sprawozdanie finansowe
Znowelizowana ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (j.t. Dz.U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694 ze zm.), która weszła w życie 1 stycznia 2002 r., wprowadziła wiele znaczących zmian w dotychczasowych zasadach prowadzenia rachunkowości.
Zasadniczą intencją ustawodawcy było zapewnienie przejrzystości sprawozdaniu finansowemu w celu lepszego informowania właścicieli, banków, inwestorów, dostawców itp. o sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa. Zmiany objęły w szczególności:
1) wprowadzenie nowego wzoru, wykazującego w sposób sformalizowany zmiany składowych kapitału własnego,
2) przebudowanie układu bilansu, rachunku zysków i strat, rachunku przepływów pieniężnych, umożliwiając małym jednostkom sporządzanie sprawozdań w formie uproszczonej,
3) zaktualizowanie treści informacji dodatkowej oraz podanie informacji o przyjętych zasadach rachunkowości i wyjaśnień do poszczególnych pozycji sprawozdania finansowego,
4) uzupełnienie przepisów o różne, brakujące w ustawie szczegóły dotyczące sporządzania sprawozdania finansowego,
5) możliwość sporządzania sprawozdania finansowego w tysiącach złotych, co zwiększa czytelność danych.
Mimo wprowadzonych licznych zmian w sprawozdaniu finansowym umiejętne przeanalizowanie bilansu, rachunku zysków i strat czy pozostałych jego elementów wymaga rzetelnej wiedzy i wypracowania umiejętności czytania między wierszami. Właściwe odczytywanie informacji zawartej w sprawozdaniu finansowym jest szczególnie ważne wobec możliwości dopuszczonych prawem bilansowym wyborów dotyczących zasad wyceny czy prezentacji wyników przedsiębiorstwa. Znajomość tych zasad i umiejętne powiązanie różnorodnych informacji zawartych w sprawozdaniu finansowym pozwoli na realną ocenę sytuacji przedsiębiorstwa.
 
Czytanie danych zamieszczonych w bilansie
Prawidłowa analiza informacji zawartej w bilansie wymaga znajomości zasad wyceny poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa. Zgodnie z przyjętymi w ustawie o rachunkowości zasadami wyceny bilans sporządzany jest według zasady netto, co wskazuje na to, że prezentowane wartości są wartościami realnymi. Ale trudno też poddawać się mitowi obiektywności i rzetelności danych finansowych w świetle ujawnionych w ostatnim czasie przypadków tzw. kreatywnej księgowości, która opierała się na celowych manipulacjach danymi finansowymi, a nie była skutkiem informacji zniekształconej w wyniku niezamierzonych błędów w systemie finansowym przedsiębiorstwa.
Zasadnicza informacja poznawcza wynikająca z bilansu to suma bilansowa, którą w toku analizy poddajemy ocenie pod względem jej struktury zarówno po stronie aktywów, jak i po stronie pasywów – tzw. analiza pionowa – oraz powiązań poszczególnych pozycji aktywów i pasywów między sobą – tzw. analiza pozioma. Takie podejście analityczne wymaga sporządzenia postaci analitycznej bilansu, obejmującej zarówno strukturę aktywów i pasywów, jak i ich zmianę. W sprawozdaniu analitycznym umieszcza się jedynie wartości niezbędne do analizy, np. główne pozycje bilansowe, a w przypadku zidentyfikowania przyczyn niekorzystnych bądź korzystnych zjawisk uzupełnia się je o dodatkowe zestawienia.
 
Struktura i dynamika zmian w aktywach
Konstrukcja bilansu grupuje aktywa przedsiębiorstwa ze względu na kryterium ich płynności, a więc zdolności do ich spieniężenia. Dlatego też, analizując aktywa, w pierwszej kolejności należy przyjrzeć się ich strukturze i dynamice zmian. Aktywa trwałe to zamrożone pieniądze, natomiast aktywa obrotowe to potencjalny generator korzyści finansowych przedsiębiorstwa ze względu na fakt szybszej zamienialności ich składników w postać pieniężną. Należy jednak pamiętać, że struktura majątku przedsiębiorstwa w dużej mierze zależy od prowadzonej przez nie działalności gospodarczej oraz od specyfiki branży, w której ono działa. Zarówno wysoki, jak i niski udział aktywów trwałych w aktywach ogółem może być oceniany korzystnie ze względu na większą zdolność wytwórczą przedsiębiorstwa, jak też niekorzystnie – w przypadku niskiego stopnia wykorzystania tej zdolności. Podobnie jest z wysokim i niskim udziałem aktywów obrotowych w aktywach ogółem – może być oceniany pozytywnie w przypadku efektywnego nim zarządzania bądź negatywnie, jeśli nadmiernie będzie zamrażał kapitał go finansujący. Z drugiej zaś strony sytuacja w branży może też wymuszać działania wpływające na strukturę majątku przedsiębiorstwa.
 
Składniki majątku jednostki
Przy analizie aktywów należy również oceniać dynamikę zmian jego składników, i to nie tylko ograniczając się do pomiaru odchylenia procentowego w analizowanym okresie, ale również biorąc pod uwagę zmianę tych składników w wartościach bezwzględnych. W ocenie tempa zmian aktywów błędem jest przyjmowanie za prawidłowość, że tempo przyrostu rzeczowych aktywów trwałych powinno być wyższe niż tempo wzrostu rzeczowych aktywów obrotowych, a tych z kolei – wyższe od należności, gdyż nadmierne inwestowanie bez adekwatnych środków obrotowych z reguły prowadzi do nieefektywnych działań.
Uzupełnieniem tak przeprowadzonej analizy powinno być rozszerzenie jej o ocenę wykorzystania zdolności produkcyjnej ze względu na posiadane aktywa trwałe, czy też analizę struktury aktywów obrotowych pod względem składników najmniej płynnych, np. zapasów zbędnych czy trudno zbywalnych, oraz należności ze względu na okres przeterminowania.
 
                  PRZYKŁAD 1
W oparciu o bilans analityczny zostanie przeprowadzona analiza zmian oraz ocena struktury majątku przedsiębiorstwa.
Podstawę do oceny sytuacji majątkowej przedsiębiorstwa stanowi poniższe zestawienie struktury oraz zmian składników majątkowych.
 
Wnioski wynikające z przykładu
Z powyższego zestawienia wynika, że w drugim roku nastąpiła zasadnicza zmiana w strukturze aktywów przedsiębiorstwa. O ile w pierwszym roku udział aktywów trwałych w aktywach ogółem wynosił 77,9 proc., o tyle w drugim roku udział ten spadł do poziomu 47,3 proc., czyli aż o 30,6 punktu procentowego. Taka zmiana była wynikiem znacznego zmniejszenia się wartości aktywów trwałych o 1 455 890 zł w drugim roku, co stanowiło spadek o 47,9 proc. w stosunku do roku pierwszego. Główną przyczyną tego było zmniejszenie się wartości rzeczowych aktywów trwałych o 47,9 proc. w stosunku do pierwszego roku na skutek jego wyprzedaży, czego potwierdzeniem jest znaczny wzrost środków pieniężnych na koniec kolejnego roku – o 1 102 590 zł.
W analizowanym okresie nastąpiło również przebudowanie struktury aktywów obrotowych, gdzie widoczny jest znaczny wzrost środków pieniężnych z 1,5 proc. w pierwszym roku do 34,7 proc. w drugim w odniesieniu do aktywów ogółem, a także wzrost udziału zapasów z 3,5 proc. w pierwszym roku do 7,2 proc. w drugim. Nastąpił również spadek udziału należności w aktywach ogółem z 17 proc. do 10,7 proc.
Dynamika zmian poszczególnych składników aktywów obrotowych wykazywała wysoki poziom głównie za sprawą środków pieniężnych, które wzrosły na koniec drugiego roku o 1846 proc. w stosunku do końca pierwszego roku, zapasy w tym samym okresie wzrosły o 75 proc., a należności spadły o 46 proc.
Z przeprowadzonej analizy majątkowej przedsiębiorstwa należy wnioskować, że znajduje się ono w trakcie głębokiej restrukturyzacji majątkowej. Niepokojący może być fakt rosnącego stanu zapasów przy malejącym poziomie należności, ale wstępna analiza bilansu nie daje nam podstaw do ocen wartościujących, bez przeprowadzenia szczegółowej analizy dotyczącej chociażby wyników przedsiębiorstwa.
 
Źródła finansowania
Analizując strukturę źródeł finansowania majątku przedsiębiorstwa, należy wziąć pod uwagę ich pochodzenie. Trzeba też pamiętać, że finansowanie z zewnętrznego źródła związane jest z koniecznością jego zwrotu oraz ewentualnymi kosztami jego obsługi. Fakt ten nie oznacza wcale, że nie powinniśmy z nich korzystać (zwłaszcza gdy przyczyniają się do wzrostu rentowności kapitału własnego), lecz oznacza że rośnie wówczas ryzyko finansowe prowadzonej działalności gospodarczej. Przy wysokim udziale kapitałów obcych nawet niewielka zmiana w warunkach jego spłaty może doprowadzić do problemów finansowych przedsiębiorstwa.
W strukturze kapitału własnego należy zwrócić uwagę na różnicę między kapitałem powierzonym, czyli wniesionym przez założyciela, a kapitałem samofinansowania, czyli pochodzącym z gromadzenia nadwyżek z działalności gospodarczej na cele rozwojowe. Do kapitału powierzonego zaliczamy kapitał podstawowy, natomiast kapitał samofinansowania to przede wszystkim kapitał zapasowy i kapitał rezerwowy.
 
                  PRZYKŁAD 2
W oparciu o bilans analityczny zostanie przeprowadzona analiza zmian oraz ocena struktury majątku przedsiębiorstwa.
Podstawę do oceny źródeł finansowania majątku przedsiębiorstwa stanowi poniższe zestawienie struktury oraz zmian składników pasywów.
Tabela 2. Bilans analityczny
Pasywa
 
Obecna sytuacja firmy
W analizowanym okresie widoczna jest zmiana struktury źródeł finansowania działalności przedsiębiorstwa. Wysoki w pierwszym roku udział kapitałów obcych w finansowaniu aktywów, sięgający 50,9 proc., świadczył o niskiej stabilności finansowej przedsiębiorstwa. W  kolejnym roku  udział kapitałów obcych w pasywach ogółem maleje o 23,7 punktu procentowego, a tym samym udział kapitału własnego w pasywach ogółem wzrasta do 76,3 proc., co świadczy o znaczącej poprawie samofinansowania się przedsiębiorstwa. Zmiana struktury kapitałów wynikała głównie z dwóch przyczyn: po pierwsze – znacznego w drugim roku spadku zobowiązań krótkoterminowych o 77,2 proc. w stosunku do roku pierwszego, a po drugie – z wygenerowania w roku drugim zysku, co dało wzrost o 170,9 proc. w stosunku do straty generowanej jeszcze rok wcześniej. Warto zauważyć, że przedsiębiorstwo nie finansuje się zobowiązaniami długoterminowymi, co ma znaczenie dla przyszłych okresów działalności przedsiębiorstwa, gdyż nie będzie ponosiło żadnego obciążenia z tego tytułu.
Tak wysoki udział kapitału własnego w finansowaniu działalności przedsiębiorstwa świadczy o jego dużej stabilności finansowej, która pozwoli na realizację podjętych działań restrukturyzacyjnych, a w przyszłości – na inwestycje.
Wysoki udział kapitału własnego w finansowaniu majątku nie gwarantuje sukcesu finansowego, tak samo jak duży udział kapitału obcego w finansowaniu działalności przedsiębiorstwa nie musi doprowadzić do trudności finansowych.
 
Najczęściej popełniane błędy
Poddając analizie bilans w postaci analitycznej, należy wystrzegać się zasadniczych, a często popełnianych błędów:
l zmiana wskaźnika struktury badanego składnika aktywów bądź pasywów, np. udziału aktywów trwałych w aktywach ogółem czy udziału kredytów bankowych w kwocie zobowiązań ogółem, nie jest równoznaczna ze zmianą ich wartości, tzn. wzrost udziału danego składnika w analizowanym okresie nie musi oznaczać wzrostu jego wartości. Przykładowo wzrost udziału kapitału podstawowego w pasywach ogółem przy stałej jego wartości jest wynikiem spadku wartości sumy bilansowej, a spadek udziału zapasów w aktywach obrotowych przy wzroście ich wartości jest wynikiem wzrostu wartości aktywów obrotowych za sprawą wzrostu wartości innych składników,
l wyższa zmiana procentowa badanego składnika aktywów bądź pasywów nie musi oznaczać większego wpływu tego składnika na sytuację majątkową bądź kapitałową przedsiębiorstwa, np. duże tempo zmiany rezerw na zobowiązania przy niewielkim ich udziale w kapitałach obcych.
 
Analiza pozioma majątku jednostki
Ocenę stanu finansowego przedsiębiorstwa otrzymuje się również na podstawie analizy związku między majątkiem a źródłami jego finansowania – tzw. analizy poziomej. Przy analizie pokrycia majątku kapitałami przyjmuje się zazwyczaj tzw. złotą regułę bilansową, zgodnie z którą aktywa trwałe powinny być sfinansowane głównie kapitałem własnym bądź kapitałem stałym, definiowanym jako suma kapitału własnego i obcego długoterminowego. Przyjmując jako kryterium optymalizację pokrycia majątku kapitałami, należy stosować się też do tzw. złotej reguły finansowania, zgodnie z którą płynność danego składnika obrotowego powinna być powiązana z okresem wymagalności źródła finansowania tego składnika, co oznacza, że składniki majątkowe o niskim stopniu płynności (zdolności spieniężenia) powinny być finansowane stabilnymi źródłami finansowania, tzn. o długim okresie zwrotu, natomiast składniki majątkowe o wysokim stopniu płynności powinny być finansowane ze źródeł krótkoterminowych.
W praktyce może zachodzić konieczność pokrycia stabilnym źródłem finansowania składników aktywów obrotowych wykazujących niski stopień płynności, np. zapasy zalegające w magazynie. Wówczas należy poddać analizie stopień sfinansowania bieżącej działalności tzw. kapitałem pracującym, stanowiącym nadwyżkę kapitałów stałych nad aktywami trwałymi. Przy dużym udziale aktywów obrotowych o niskiej płynności udział kapitału pracującego – a zatem stabilnego źródła finansowania o terminie wymagalności powyżej 12 miesięcy w finansowaniu tych aktywów – powinien być wysoki, co pozwoli na zachowanie dużej płynności przedsiębiorstwa. Oczywiście przedsiębiorstwo powinno dążyć do wyeliminowania aktywów obrotowych o niskiej płynności, gdyż za ich sprawą ponosi straty – niewykorzystuje możliwości zaangażowania kapitału w sposób efektywny.
 
                  PRZYKŁAD 3
W oparciu o bilans zostanie przeprowadzona analiza pokrycia majątku posiadanymi kapitałami w przedsiębiorstwie A i B.Na pierwszy rzut oka widać, że przedsiębiorstwo A charakteryzuje się wyższym ryzykiem finansowym, wynikającym z dużego zaangażowania kapitałów obcych, podczas gdy w przedsiębiorstwie B relacja ta jest odwrotna – wyższa stabilność finansowa związana jest z większym zaangażowaniem kapitału własnego.
W przedsiębiorstwie A aktywa trwałe nie są sfinansowane kapitałem własnym, niemniej jednak stabilne źródło finansuje te aktywa przedsiębiorstwa ze względu na wysoki stopień zaangażowania kapitałów obcych długoterminowych. Wobec tego złota reguła bilansowa jest spełniona. Stosując kryterium złotej reguły finansowania, zauważamy duże zróżnicowanie w stopniu sfinansowania kapitałami krótkoterminowymi aktywów obrotowych – znaczący w przedsiębiorstwie A i niewielki w przedsiębiorstwie B. Skutkuje to tym, że w obu przedsiębiorstwach występuje dodatni kapitał pracujący, co oznacza, że część bieżącej działalności finansowana jest kapitałem stałym. Przy ocenie poziomu kapitału pracującego należy jednak brać pod uwagę strukturę aktywów obrotowych ocenianego przedsiębiorstwa, gdyż wzrost zaangażowania tego kapitału jest wskazany, jeżeli składniki aktywów obrotowych – ze względu na niski stopień płynności – wymagają sfinansowania stabilnymi źródłami, co ma miejsce w przypadku występowania nadmiernych zapasów trudno zbywalnych lub należności trudno ściągalnych. Natomiast przy wysokim stopniu płynności składników aktywów obrotowych rosnący udział kapitału stałego w jego finansowaniu nie jest wskazany ze względu na rosnące koszty jego pozyskania.
Wstępna analiza bilansu koncentrująca się na ocenie struktury aktywów i pasywów w kontekście prowadzonej przez przedsiębiorstwo działalności gospodarczej oraz identyfikacji pochodzenia źródeł finansowania tej działalności daje nam możliwość zauważenia istotnych zmian majątkowo-kapitałowych w analizowanym okresie i wstępnej ich kwalifikacji jako korzystnych lub niekorzystnych dla przedsiębiorstwa. Wskazuje nam również kierunki dalszej szczegółowej analizy, np. analizy stopnia zużycia środków trwałych, przeglądu lub inwentaryzacji zapasów, weryfikacji należności i zobowiązań pod kątem kwot i terminów płatności, z wykorzystaniem narzędzi analizy wskaźnikowej. Kolejny etap wymaga oczywiście powiązania zmian bilansowych ze zmianami wykazanymi w innych elementach sprawozdania finansowego, co będzie przedmiotem dalszej części niniejszego opracowania.
Andrzej Zbroja
Autor jest wykładowcą w Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
S2pXSLTransformator::missingFileError :: Plik z szablonem XSL /htdocs/e-podatnik.pl/epodatnik/xml/spisy_tresci_czasopism/doradca_podatnika/633.xml NIE ISTNIEJE !!!
Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Polski Jubiler