zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Wszczęcie postępowania podatkowego

Moment wszczęcia postępowania podatkowego jest kwestią niezwykle ważną dla strony postępowania, ponieważ pozwala ściśle określić od kiedy mają wobec strony zastosowanie instytucje, służące ochronie jej uprawnień procesowych. Ponadto wszczęcie postępowania na żądanie strony lub z urzędu oddziela w wyraźny sposób postępowanie podatkowe od pozostałych procedur i czynności, które nie są zaliczane do postępowania podatkowego.

Postępowanie podatkowe wszczyna się z urzędu lub na żądanie strony (art. 165 § 1 o.p.). Nie oznacza to jednak dowolności w zakresie stosowania tych dwóch sposobów. O tym, kto może wszcząć postępowanie podatkowe, stanowią przepisy prawa materialnego.

INICJATYWA I FORMA WSZCZĘCIA POSTĘPOWANIA
Inicjatywę wszczęcia postępowania przejawia zazwyczaj strona, która chce, aby przyznano jej określone uprawnienie. Natomiast wszczęcie postępowania z urzędu ma miejsce w przypadku, gdy chodzi o nałożenie na stronę określonego obowiązku lub cofnięcie przyznanego uprawnienia. W konsekwencji organ podatkowy nie może wszcząć z urzędu postępowania w sprawie, w której przepis prawa nakazuje by strona złożyła odpowiedni wniosek. Decyzja o rozłożeniu podatku na raty, wydana bez wniosku podatnika, podlega stwierdzeniu nieważności, jako wydana bez podstawy prawnej (wyrok NSA z 17 listopada 1995 r., III SA 52/95). Zgodnie zaś z tezą zawartą w wyroku NSA w Warszawie z 6 marca 2000 r. (sygn. akt III SAB 87/99 LEX nr 79245) złożenie deklaracji, w której określona została żądana kwota zwrotna różnicy podatku jest wyłącznie “żądaniem zwrotu różnicy podatku, który następuje w drodze czynności materialno-technicznych organu podatkowego. Czynności takie nie zmierzają do wydania decyzji podatkowej, a więc nie mieszczą się pod pojęciem “postępowania podatkowego” w sprawach zobowiązań podatkowych.
Podobnie złożenie deklaracji VAT-7 z wykazaną kwotą do zwrotu różnicy podatku od towarów i usług nie jest żądaniem strony wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 165 § 1 o.p. W sytuacji, kiedy organ podatkowy uzna, że zachodzi konieczność badania zasadności zwrotu, niezbędne jest wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania (wyrok NSA w Warszawie z 9 maja 2001 r., sygn. akt III SA454/00 M.Podat. 2001/9/2).
O wszczęciu postępowania na wniosek jednej ze stron organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić wszystkie pozostałe osoby będące stroną w sprawie (art. 165 § 3 lit. a). Stroną jest podmiot spełniający przesłanki zawarte w art. 133 o.p. W myśl orzeczenia sformułowanego przez SN w wyroku z 29 marca 1988 r. (sygn. akt III ARN 7/88, nie publ.) przepisy szczególne postępowania w sprawach zobowiązań podatkowych nie wyłączają obowiązku wszczęcia postępowania z urzędu i zawiadomienia o tym wszystkich osób będących stronami w sprawie.

DATA WSZCZĘCIA POSTĘPOWANIA
Datę wszczęcia postępowania określa art. 165 § 3 i § 4 o.p. I tak:
– datą wszczęcia postępowania z urzędu jest dzień doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania. Postanowienie jest niezaskarżalne. Brak zawiadomienia strony stanowi wadę postępowania uniemożliwiającą jego wznowienie w trybie art. 240 § 1 pkt 4 o.p.;
– datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu.
Postępowanie nie zostaje jednak wszczęte w tym dniu, jeżeli żądanie zostało wniesione przez osobę, która nie jest stroną lub nie może być ono wszczęte z jakichkolwiek innych przyczyn. Organ podatkowy wydaje wtedy postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (art. 165a o.p.).
W wyroku z 28 września 2004 r. (sygn. akt. III SA 3279/03, OSP 2006/3/31) WSA w Warszawie stwierdził, że organ podatkowy odmawia wszczęcia postępowania podatkowego na podstawie art. 165a o.p. w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty, jeżeli wcześniej w odniesieniu do tego samego podatku została wydana decyzja określająca zaległość podatkową.
Wydaje się, że art. 165a wprowadza pewną dozę niebezpieczeństwa dla podatnika, który chce dochodzić swych racji w postępowaniu administracyjnym przed organem podatkowym. Ustawodawca daje bowiem organowi podatkowemu uprawnienie do decydowania, czy dany podmiot posiada status strony, czy też nie, już na etapie wniesienia przez podatnika żądania wszczęcia postępowania. Organ podatkowy jest też uprawniony do wskazania bliżej nieokreślonej przyczyny, dla której postępowanie nie może być wszczęte.
Podatnikowi, który nie zgadza się ze stanowiskiem organu podatkowego w kwestii odmowy wszczęcia postępowania z przyczyn wskazanych w art. 165a o.p., służy zażalenie na postanowienie wydane w trybie omawianego przepisu.

WSZCZĘCIE POSTĘPOWANIA Z URZĘDU
Wszczęcie postępowania z urzędu następuje w formie postanowienia (art. 165 § 2 o.p.) i datą jego wszczęcia jest dzień doręczenia stronie postanowienia.
Postanowienie o wszczęciu postępowania nie jest wydawane:
– w sprawie ustalenia zobowiązań podatkowych, które, zgodnie z odrębnymi przepisami, określane są corocznie, jeżeli stan faktyczny, na podstawie którego ustalono wysokość zobowiązania podatkowego za poprzedni okres, nie uległ zmianie;
– w sprawie umorzenia zaległości podatkowych w przypadkach wymienionych w art. 67 d § 1 o.p.;
– w postępowaniu przed organami celnymi w sprawach dotyczących podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego z tytułu importu towarów, w przypadku, o którym mowa w art. 23 ust. 2 prawa celnego; za datę wszczęcia postępowania przyjmuje się datę przyjęcia zgłoszenia celnego;
– w przypadku złożenia zeznania podatkowego przez podatników podatku od spadków i darowizn; za datę wszczęcia postępowania przyjmuje się datę złożenia zeznania.

WSZCZĘCIE POSTĘPOWANIA NA ŻĄDANIE STRONY
Wszczęcie postępowania na żądanie strony następuje w wyniku złożenia żądania wszczęcia postępowania, czyli na skutek wpłynięcia do organu podatkowego wniosku zawierającego żądanie rozstrzygnięcia określonej sprawy z zakresu materialnego prawa podatkowego. Wniosek podatnika o rozpatrzenie sprawy jest wiążący dla organu podatkowego. Organ nie może wyjść poza żądanie strony i poprowadzić postępowanie z urzędu w innej sprawie bez zgody strony w tym zakresie (wyrok NSA z 16 października 1997 r., sygn. akt SA/Sz 1850/96, nie publ.).

ŁĄCZNE PROWADZENIE KILKU SPRAW PODATKOWYCH
Regulacja zawarta w art. 166 o.p. umożliwia wszczęcie i prowadzenia jednego postępowania podatkowego dotyczącego więcej niż jednej strony, jeżeli w sprawie jest właściwy ten sam organ, a prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej. Wyróżniamy następujące przesłanki łącznego prowadzenia kilku spraw podatkowych, dotyczących więcej niż jednej strony, w ramach jednego postępowania:
– właściwość jednego organu podatkowego,
– tożsamość stanu faktycznego,
– jednakowa podstawa prawna.

WAŻNE
W każdej ze spraw połączonych jednym postępowaniem wydawana jest odrębna decyzja podatkowa.
W sprawie połączenia postępowań organ podatkowy wydaje postanowienie, na które służy zażalenie (art. 166 § 2 o.p.). W przypadku rozbieżności interesów stron, które nie są zainteresowane łącznym prowadzeniem postępowania, a których sprawy zostały połączone w jednym postępowaniu, przepis ten daje możliwość odstąpienia od prowadzenia jednego postępowania.

Artykuł 166 o.p. wywołuje w doktrynie spory co do charakteru instytucji współuczestnictwa. Problematyczna pozostaje kwestia, czy ma on zastosowanie do postępowania, w którym zachodzi wielość stron, czy może do postępowania dotyczącego rozstrzygnięcia kilku spraw. Judykatura opowiada się za stosowaniem tego przepisu w przypadku wielości stron postępowania, uzasadniając swe stanowisko m.in. względami ekonomiki procesowej.

ROZSZERZENIE ZAKRESU ŻĄDANIA
Do czasu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji strona może wystąpić o rozszerzenie zakresu żądania lub zgłosić nowe żądanie, niezależnie od tego, czy żądanie wynika z tej samej podstawy prawnej co dotychczasowe, pod warunkiem że dotyczy tego samego stanu faktycznego (art.167 § 1). Termin załatwienia spraw: miesięczny, a w sprawach szczególnie skomplikowanych – dwumiesięczny, biegnie na nowo od dnia rozszerzenia zakresu lub zgłoszenia nowego żądania.
Ograniczeniem uprawnienia strony do żądania rozszerzenia zgłoszonego żądania lub zgłoszenia nowego jest to, że przysługuje ono jedynie w sprawach wszczynanych na żądanie strony. Myśl tę potwierdza teza zawarta w wyroku NSA w Krakowie z 28 lutego 2002 r. (sygn. akt I SA/Kr 808/00, “Przegląd Podatkowy” 2003/2/63), według której powołany przez urząd skarbowy art. 167 § 2 o.p. nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie, gdyż żądanie skarżącego o ponowne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych nie dotyczyło zmiany zakresu postępowania. Z powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że może mieć on zastosowanie w sprawach wszczynanych na żądanie strony. Natomiast w postępowaniach wszczynanych z urzędu podatnik może zgłaszać pewne żądania, ale nie stanowią one o treści i zakresie tego postępowania.

WAŻNE
Odmowa uwzględnienia żądania rozszerzenia zgłoszonego lub zgłoszenia nowego żądania, następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (art. 167 § 2 o.p.).

SPOSÓB WNOSZENIA PODAŃ
Podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, wnioski) mogą być wnoszone na piśmie, telegraficznie lub za pomocą dalekopisu, telefaksu, poczty elektronicznej, a także ustnie do protokołu (art. 168 §1). Podanie powinno zawierać co najmniej treść żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi, oraz jej adres (miejsca zamieszkania lub pobytu, siedziby albo miejsca prowadzenia działalności), a także czynić zadość innym wymogom ustalonym w przepisach szczególnych.
W myśl tezy zawartej w wyroku NSA w Warszawie z 18 czerwca 2001 r. (sygn. akt V SA 246/00, Lex nr 51312) pod pojęciem podania, zgodnie z art. 168 § 1 o.p., należy rozumieć żądania, wyjaśnienia, odwołania i zażalenia. Bez wątpienia o tym, czy pismo wniesione przez stronę jest odwołaniem, decyduje nie nagłówek, lecz treść pisma.
Podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokołu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół również przez pracownika, który go sporządził. Jeżeli podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu. Organ podatkowy obowiązany jest potwierdzić wniesienie podania, jeżeli wnoszący tego zażąda. Do podań wnoszonych w formie elektronicznej stosuje się odpowiednio przepis art. 3a o.p.

WAŻNE
Jeżeli organ podatkowy, do którego podanie wniesiono, jest niewłaściwy w sprawie, powinien niezwłocznie przekazać je organowi właściwemu, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie (art.170 o.p.). Podanie wniesione do niewłaściwego organu przed upływem terminu określonego przepisami uważa się za wniesione z zachowaniem terminu.

Jeżeli organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych zawartych w podaniu, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd, organ podatkowy zwraca podanie osobie, która je wniosła z odpowiednim pouczeniem, a zwrot podania następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie. W sytuacji gdy podanie dotyczy kilku spraw podlegających załatwieniu przez różne organy, organ podatkowy, do którego je wniesiono, rozpatruje sprawę należącą do jego właściwości. Równocześnie zawiadamia wnoszącego podanie, że w innych sprawach powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu. W zawiadomieniu powinna być zamieszczona informacja o tym, że jeżeli organ podatkowy otrzyma podanie złożone w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, podanie uważa się za złożone w dniu wniesienia pierwszego podania, przy czym nie wywołuje ono skutków w postaci skrócenia terminów z art. 139 § 1 i 3 o.p.
Jeżeli podanie dotyczy kilku spraw, w tym spraw niepodlegających załatwieniu przez organy podatkowe, organ podatkowy, do którego wniesiono podanie, zawiadamia wnoszącego, że w tych sprawach powinien wnieść odrębne podanie do właściwego organu, informując go o treści art. 66 § 2 k.p.a.

BRAKI FORMALNE PODANIA
Jeżeli podanie zawiera braki formalne, a więc nie spełnia określonych przepisami wymogów, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do ich usunięcia w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. W takiej sytuacji organ podatkowy wydaje postanowienie o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, na które przysługuje zażalenie (art. 169 § 1 i 4 o.p.).
W kwestii braków formalnych podania warto zwrócić uwagę na dwie tezy orzecznicze:
– podmiot zagraniczny, który składa wniosek o zwrot polskiego podatku od towarów i usług jest obowiązany do dołączenia do wniosku m.in. oryginałów faktur (lub dokumentów celnych), z których wynikają wnioskowane kwoty zwrotu podatku. Ich brak uzasadnia pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia (wyrok WSA z 24 sierpnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 934/05, “Monitor Podatkowy” 2005/10/3)
– uchybienie terminowi nie jest brakiem formalnym podania (wyrok NSA w Warszawie z 3 września 2003 r., sygn. akt III SA 568/03, Lex nr 148973).
Artykuł 169 § 1 stosuje się również wtedy, gdy strona nie wniosła opłat, które zgodnie z odrębnymi przepisami powinny zostać uiszczone z góry. Wyjątkowo jednak organ rozpatruje podanie, zawierające brak formalny w postaci nieuiszczenia należnych opłat, jeżeli:
– za niezwłocznym rozpoznaniem podania przemawia interes publiczny lub ważny interes strony,
– wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity,
– podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą.
Jeżeli podanie nie zawiera adresu, organ pozostawia je bez rozpatrzenia, nie dokonując przy tym wezwania do usunięcia braków pod rygorem pozostawienia podania bez rozpatrzenia i nie wydając postanowienia o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia.

Beata Witkowska
Autorka jest prawnikiem, doradcą podatkowym, doktorantką WPiA Uniwersytetu Warszawskiego

PODSTAWA PRAWNA
art. 3a, art. 67d § 1, art. 133, art. 139 § 1 I 3, art. 165 § 1,2, 3 lit. a) i § 4, art. 165a, art. 166, art. 167 § 2, art. 168 § 1, art. 169 § 1 I 4, art. 170, art. 240 § 1 pkt 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. nr 137, poz. 926 ze zm.)


Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
S2pXSLTransformator::missingFileError :: Plik z szablonem XSL /htdocs/e-podatnik.pl/epodatnik/xml/spisy_tresci_czasopism/doradca_podatnika/633.xml NIE ISTNIEJE !!!
Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Polski Jubiler