Doradca Podatnika 46/2006 Prawo w obronie przedsiębiorcy

Jestem dłużnikiem jednego z kontrahentów, równocześnie jestem wierzycielem w stosunku do innego kontrahenta, który zaproponował mi, że zajmie moje miejsce dłużnika w zamian za anulowanie u niego jego długu wobec mnie. Czy jest to możliwe, a jeżeli tak, to jak powinna wyglądać ewentualna umowa?

Przejęcie długu oczywiście jest możliwe i nie jest rzadkością w praktyce gospodarczej. Przejęcie długu jest umową, na mocy której osoba trzecia wstępuje na miejsce dotychczasowego dłużnika, który w jej wyniku z długu zostaje zwolniony (co odróżnia ją od przystąpienia do długu - wówczas dotychczasowy dłużnik nie zostaje zwolniony z długu, tylko odpowiada łącznie z osobą, która do długu przystąpiła).

Przejęcie długu nie powoduje zmiany stosunku zobowiązaniowego, zmienia się jedynie podmiot zobowiązany do świadczenia. Przejmujący dług wstępuje we wszystkie obowiązki dotychczasowego dłużnika.


Zgoda może być wyrażona zarówno przed zawarciem umowy o przejęcie długu, jak i po jej zawarciu. W takim przypadku zgoda będzie miała moc wsteczną od chwili zawarcia umowy.

Każda ze stron, które zawarły umowę o przejęcie długu, może wyznaczyć osobie, której zgoda jest potrzebna (wierzyciela albo dłużnika) do skuteczności przejęcia, odpowiedni termin do wyrażenia zgody, przy czym bezskuteczny upływ wyznaczonego terminu jest jednoznaczny z odmówieniem zgody. Jeżeli skuteczność umowy o przejęcie długu zależy od zgody dłużnika, a dłużnik zgody odmówił, umowę uważać się będzie za niezawartą.


W praktyce oznacza to, iż jeżeli dłużnik zawrze umowę o przejęciu długu, to osoba, która dług przejmie, odpowiadać będzie względem dłużnika za to, iż wierzyciel nie będzie dochodził od dłużnika swojej wierzytelności.

W takiej sytuacji dłużnik w stosunku do wierzyciela pozostaje zobowiązany do świadczenia, ale zarazem zyskuje podstawę do przypuszczenia, że osoba trzecia uwolni go od tego obowiązku. Przekonanie to wynika z faktu, iż jeżeli osoba trzecia nie uwolni dłużnika od tego długu, wówczas dłużnik będzie mógł od niej (osoby trzeciej) dochodzić odpowiedzialności odszkodowawczej, w razie gdy wierzyciel wyegzekwuje od niego rzeczywiste spełnienie świadczenia albo pociągnie go do odpowiedzialności odszkodowawczej za niewykonanie tego świadczenia.


Oczywiście z przyczyn praktycznych (np. dla celów dowodowych) korzystniejsze będzie wydanie takiej zgody w formie pisemnej.


Zwrócić należy również uwagę, iż jeżeli w umowie o przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zwolnić zbywcę od związanych z własnością długów, poczytuje się w razie wątpliwości, że strony zawarły umowę o przejęcie tych długów przez nabywcę. Przejmującemu dług przysługują przeciwko wierzycielowi wszelkie zarzuty, które miał dotychczasowy dłużnik, z wyjątkiem zarzutu potrącenia z wierzytelności dotychczasowego dłużnika.

Możliwość podniesienia przez nowego dłużnika przeciwko wierzycielowi tych samych zarzutów, które służyły dotychczasowemu dłużnikowi, wynika z faktu, iż pomimo zmiany podmiotu zobowiązanego nie ulega zmianie sam stosunek zobowiązania. Nowy dłużnik odpowiadać będzie z tego samego tytułu i w tym samym zakresie, co poprzedni.


Nowy dłużnik nie będzie jednak mógł podnieść zarzutów wynikających z treści stosunku prawnego, który stanowił podstawę prawną przejęcia przez niego długu od dotychczasowego dłużnika, chyba że wierzyciel o nich wcześniej wiedział. 

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.