Doradca Podatnika 47/2006 Obrót gospodarczy

Zrzeczenie się prawa użytkowania wieczystego powoduje jego wygaśnięcie, co oznacza, że grunt wraca do właściciela. Dotychczas nie było to jasne, gdyż kodeks cywilny mówi tylko o zrzeczeniu się własności nieruchomości.

Możliwość zrzeczenia się użytkowania wieczystego przewiduje art. 16 ustawy z 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, ale tylko przez państwowe i samorządowe osoby prawne. W przedmiotowej sprawie właścicielem gruntów był Skarb Państwa, a użytkownikiem wieczystym spółka, która aktem notarialnym zrzekła się ich na rzecz gminy. Gmina wystąpiła do sądu o ustalenie, że nie jest użytkownikiem wieczystym tych gruntów, bo albo spółka jest nim nadal, albo prawo użytkowania wieczystego wygasło.

Sąd pierwszej instancji oddalił to żądanie, uznając, że gmina stała się użytkownikiem wieczystym spornych gruntów. Sąd drugiej instancji nie był tego pewien i skierował pytanie do Sądu Najwyższego, który stwierdził, że zrzeczenie się prawa użytkowania wieczystego powoduje jego wygaśnięcie. Oznacza to, że grunt wraca do dyspozycji właściciela, w tym wypadku - Skarbu Państwa. (Uchwała SN z 23 sierpnia 2006 r., sygn. akt III CZP 60/06)

Grunt pod budynkami spółdzielni

Artykuł 35 ust. 2 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych daje spółdzielni, która 5 grudnia 1990 r. była posiadaczem gruntów Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego i przed tym dniem wybudowała budynki lub inne urządzenia trwale związane z gruntem, żądanie, aby właściciel działki budowlanej na wniosek spółdzielni oddał jej ją w użytkowanie wieczyste. Sąd Najwyższy stwierdził, że roszczenie to nie przysługuje w odniesieniu do działki gruntu stanowiącej drogę publiczną, nad którą spółdzielnia mieszkaniowa wzniosła budynek. (Uchwała SN z 13 października 2006 r., sygn. akt III CZP 75/06)

Opłata za użytkowanie wieczyste

Za użytkowanie wieczyste zawsze trzeba płacić, a wystarczającą podstawą do żądania opłat rocznych przez właściciela są przepisy kodeksu cywilnego. Ryszard K. kupił od Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie prawo wieczystego użytkowania 38 ha na warszawskim Ursynowie. Zgodnie z przepisami nabywca uiszcza opłatę roczną w wysokości takiej jak poprzednik, a zmiana może nastąpić tylko w trybie aktualizacji, w razie zmiany wartości gruntu albo jego przeznaczenia. Jednak, po pierwsze, SGGW była zwolniona z opłaty rocznej, a po drugie - Agencja Nieruchomości Rolnych, w której zasobach znajdowała się ta nieruchomość, dopiero w 2001 r. zwróciła się z żądaniem uregulowania opłaty rocznej za 2000 r. w wysokości 1 proc. wartości gruntu.

Na terenie tym nabywca wybudował bowiem osiedle mieszkaniowe, a taką stawkę dla nieruchomości zajętych pod budownictwo mieszkaniowe przewiduje ustawa o gospodarce nieruchomościami. Spór trafił do sądu, który uznał, że agencja wykonuje prawo własności i ma obowiązek żądać opłaty za wieczyste użytkowanie. Podstawę żądania stanowi art. 238 k.c. oraz art. 17b w zw. z art. 35 ust. 3 i 5 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa.

Z kolei te przepisy odsyłają do ustawy o gospodarce nieruchomościami (bezpośrednia podstawa do ustalania opłat za użytkowanie wieczyste znalazła się w ustawie z 1991 r. o nieruchomościach rolnych SP dopiero w wyniku późniejszych nowelizacji). Sąd uznał jednak, że brak takiej podstawy w poprzedniej wersji ustawy nie oznacza, że agencja nie miała prawa ustalać tej opłaty. Również Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną. Stwierdził, że stosunek między właścicielem a użytkownikiem wieczystym ma charakter rzeczowy i już z niego wynika obowiązek uiszczania opłaty rocznej.

(Wyrok SN z 7 lipca 2006 r., sygn. akt I CSK 124/06)