Doradca Podatnika 48/2006 Rachunkowość

Wymóg zaprowadzenia przez osoby prowadzące działy specjalne produkcji rolnej ksiąg rachunkowych (w przypadku przekroczenia przez nie progu kwotowego określonego przepisami ustawy o rachunkowości) spotkał się z rozbieżnymi interpretacjami organów skarbowych.

Obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych dotyczy osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek jawnych osób fizycznych oraz spółek partnerskich, jeżeli ich przychody, określone zgodnie z przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej ustawa o PIT), za poprzedni rok podatkowy wyniosły w walucie polskiej co najmniej równowartość kwoty określonej w euro w przepisach o rachunkowości.

W przypadku podatników prowadzących działy specjalne produkcji rolnej możliwość ustalenia przychodu według wspomnianych zasad przepisy przewidują w momencie, gdy podatnik prowadzi księgi wykazujące te przychody.

Z drugiej strony, jeżeli taki podatnik nie prowadzi wspomnianych ksiąg, to zgodnie z art. 24 ust. 4 zdanie drugie tejże ustawy, ustala jedynie dochód, przy zastosowaniu norm szacunkowych dochodu z określonej powierzchni upraw lub jednostki produkcji zwierzęcej, określonych w załączniku nr 2 do ustawy.

Mogłoby się więc wydawać, że w tym przypadku nie wystąpi obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych albowiem w omawianej sytuacji nie mamy do czynienia z pojęciem przychodu.

Problem z rachunkowością

Na gruncie wspomnianych przepisów pojawiły się wątpliwości, czy istnieje możliwość ustalenia przychodu netto, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości, przez osoby prowadzące działy specjalne produkcji rolnej, nieprowadzące jednak podatkowej księgi przychodów i rozchodów, których dochody ustalane są według norm szacunkowych, a prowadzących współpracę handlową z innymi rolnikami, jak i przedsiębiorcami oraz czy ewentualny brak możliwości ustalenia przychodu netto przez osoby prowadzące działy specjalne produkcji rolnej i nieprowadzące podatkowej księgi przychodów i rozchodów skutkuje wyłączeniem takich osób z obowiązku zaprowadzenia ksiąg rachunkowych.

Należy podkreślić, że problem z interpretacją powyższych przepisów ma daleko idące konsekwencje podatkowe dla kilkudziesięciu tysięcy osób w skali kraju, gdyż dotyczy on nie tylko prowadzących działy specjalne produkcji rolnej, tj. uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni, uprawy roślin in vitro, fermową hodowlę i chów drobiu rzeźnego i nieśnego, wylęgarnie drobiu, hodowlę i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych, hodowlę dżdżownic, hodowlę entomofagów, hodowlę jedwabników, pasieki oraz hodowlę i chów innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym, ale również kontrahentów tychże osób.


Temat ten został ostatnio poruszony przez posła Jarosława Urbaniaka, który wraz z grupą posłów wniósł interpelację do Ministra Finansów o wydanie wiążącej interpretacji prawa w tej sprawie.

Stanowisko ministerstwa

Ministerstwo udzieliło odpowiedzi, że ustawa o PIT - w art. 10 ust. 1 pkt 4 - jako odrębne źródło przychodów rozróżnia działy specjalne produkcji rolnej, gdzie wyboru sposobu ustalania dochodu z tego źródła, tj. na podstawie ksiąg bądź norm szacunkowych, dokonuje sam podatnik.

Jednakże możliwość wyboru sposobu ustalania dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej jest ograniczona wielkością uzyskiwanego przychodu z tego źródła. Stosownie do art. 24a ust. 1 ustawy o PIT, osoby fizyczne, spółki cywilne osób fizycznych oraz spółki partnerskie wykonujące działalność gospodarczą obowiązane są ewidencjonować zdarzenia gospodarcze w podatkowej księdze przychodów i rozchodów albo w księgach rachunkowych.

Możliwość prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów ograniczona jest limitem przychodów, co do jego wysokości ustawa odsyła podatnika do przepisów o rachunkowości, o których była mowa wyżej.

Jak z powyższego wynika, obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych zależy od formy prawnej jednostki lub wielkości osiąganych przychodów, nie zaś od przedmiotu działalności i sposobu opodatkowania. Jeżeli zatem osoby fizyczne prowadzące działalność rolniczą, w tym także prowadzące działy specjalne produkcji rolnej przekroczą określoną kwotę, to są one zobowiązane do stosowania przepisów ustawy o rachunkowości.


Minister w odpowiedzi na wspomnianą wyżej interpelację poselską odnosił się też do wątpliwości związanych z możliwością ustalania przychodu netto, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości, przez osoby fizyczne uzyskujące dochody z działów specjalnych produkcji rolnej, w sytuacji gdy podstawa opodatkowania ustalana jest przy zastosowaniu norm szacunkowych dochodu, a osoby te prowadzą współpracę handlową z innymi rolnikami, jak i przedsiębiorcami.

Mianowicie minister zauważył, że w świetle art. 116 ust. 1 i ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej ustawa o VAT) podatnik zarejestrowany jako czynny podatnik VAT nabywający produkty rolne od rolnika ryczałtowego wystawia w dwóch egzemplarzach fakturę VAT RR dokumentującą nabycie tych produktów, przekazując oryginał dostawcy.

Faktura VAT RR zawiera wszelkie niezbędne elementy dotyczące przedmiotów i podmiotów transakcji, w tym również daty dokonania nabycia oraz wartość nabytych produktów rolnych, zarówno bez kwoty, jak i z kwotą zryczałtowanego zwrotu podatku. Mogą one zatem stanowić dowód pozwalający na ustalenie przychodów netto, o których mowa w ustawie o rachunkowości.


Ponadto zgodnie z art. 43 ust. 3 ustawy o VAT rolnik ryczałtowy dokonujący dostawy produktów rolnych lub świadczący usługi rolnicze, które są zwolnione od podatku na podstawie ust. 1 pkt 3, może zrezygnować z tego zwolnienia, jeśli spełni określone w tym przepisie warunki. Jednym z nich jest prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 109 ust. 3, zawierającej dane pozwalające również na ustalenie przychodów netto.

W opinii Ministerstwa Finansów istnieje, zatem możliwość ustalenia przychodu netto, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości przez osoby prowadzące działy specjalne produkcji rolnej i nieprowadzące podatkowej księgi przychodów i rozchodów, których dochód ustalany jest według norm szacunkowych, a prowadzących współpracę handlową z innymi rolnikami, jak i przedsiębiorcami.

Ministerstwo ponadto uważa, że całkowite wyłączenie jednostek prowadzących działy specjalne produkcji rolnej, niezależnie od wysokości osiąganych przychodów, z obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych, może prowadzić do zmniejszenia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego, ze względu na znaczny udział tych podmiotów w rynku.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.