zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Kilka słów o mediacji w podatkach

Regina Drabik
prawnik,
absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach

Postępowanie mediacyjne ma na celu zakończenie w sposób ugodowy sporu, jaki powstał między dwiema stronami, w tym przypadku podatnikiem a organem podatkowym. Jednak sama mediacja staje się zaprzeczeniem twierdzenia o prymacie organów podatkowych, ponieważ w postępowaniu tym zarówno podatnik, jak i organ podatkowy stają się równoprawnymi podmiotami o takich samych prawach, dążącymi do wypracowania satysfakcjonującego je rozwiązania w tym dobrowolnym postępowaniu.

Sam zwrot "mediacja" oznacza proces pośredniczenia mediatora w sporze, mającego doprowadzić do porozumienia1. Ustawodawca uregulował kwestię mediacji, m.in. w celu przyspieszenia rozpatrywania spraw przez sądownictwo administracyjne, poprzez przepisy art. 115-118 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi2, przy czym pierwowzór można znaleźć m.in. w rekomendacji Komitetu Ministrów Rady Europy Rec/2001/9 z 5 września 2001 r. o alternatywnych środkach rozstrzygania sporów sądowych między organami administracji a osobami prywatnymi3.

WAŻNE
Podjęcie postępowania mediacyjnego może nastąpić zarówno na wniosek (czy to podatnika-skarżącego czy organu podatkowego), jak i z urzędu poprzez inicjatywę sądu. Chociaż przepisy ustawy nie wskazują wymogów formalnych wniosku o podjęcie mediacji, należałoby przyjąć, że poza wymogami dotyczącymi pism w postępowaniu sądowym powinien on zawierać również wskazanie obszaru, który ma być objęty mediacją (wraz z uzasadnieniem stanowiska)4.

Wniosek jednej ze stron (złożony do sądu w dwóch egzemplarzach, przed wyznaczeniem rozprawy) oznacza, że jest skłonna zawrzeć porozumienie z drugą stroną, z kolei sąd przesyła jeden egzemplarz stronie przeciwnej. Zazwyczaj w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosek taki składa podatnik, który chce w sposób najbardziej korzystny dla siebie porozumieć się z organem podatkowym.

Należy tu zadać pytanie, czy organ podatkowy powinien z własnej inicjatywy występować z takim wnioskiem? Przecież obowiązkiem organów jest przestrzeganie obowiązującego prawa w zakresie procesów związanych z gospodarką finansową i gromadzeniem środków publicznych, a więc uzyskiwaniem dochodów z tytułu opłat i podatków. Biorąc więc pod uwagę funkcję, jaką spełniają organy podatkowe w zakresie dochodów, nie mogą one "układać" się z podatnikami w celu zmniejszenia wpływów budżetowych np. poprzez umarzanie podatków. Byłoby to sprzeczne z zasadą równości prawa wobec podmiotów, jak też z celami, jakie przyświecają organom.

W tym więc względzie działanie organów, które występują z wnioskiem o postępowanie mediacyjne, należy uznać za niewłaściwe. Celem postępowania mediacyjnego jest wyjaśnienie i rozważenie okoliczności zarówno faktycznych, jak i prawnych sprawy oraz przyjęcie przez strony ustaleń co do sposobu jej załatwienia w granicach obowiązującego prawa. Każde natomiast postępowanie odbywa się z udziałem stron, co jest istotne, biorąc pod uwagę cel mediacji, a więc dojście do konsensusu.

WAŻNE
W postępowaniu tym bierze udział mediator jako osoba bezstronna i niezależna, którą w przypadku postępowań podatkowych jest obligatoryjnie sędzia lub referendarz sądowy. Trzeba teraz zadać kolejne pytanie, czy sędzia (lub referendarz sądowy), a więc osoba mimo że bezstronna, ale nadal związana z aparatem sądowniczym, okaże się rzeczywiście - w ocenie uczestników postępowania - bezstronna, czy raczej strony (lub strona) odczują to subiektywnie, uważając, że osoba taka może bardziej przychylać się do stanowiska organów.

Owszem, mediatorem w sprawach podatkowych powinna być osoba posiadająca wiedzę merytoryczną w kwestii przedmiotu mediacji (np. w przypadku mediacji związanej z podatkiem dochodowym od osób prawnych winna to być osoba biegła w sprawach dotyczących opodatkowania osób prawnych), niemniej należy się zastanowić, czy powinna się wywodzić z pracowników sądowych, czy być może powinna to być osoba niezwiązana z aparatem wymiaru sprawiedliwości.

Z drugiej strony osoba z zewnątrz, np. mediator niebędący sędzią, może organom podatkowych wydawać się osobą o nastawieniu subiektywnym. Chyba ustawodawca, przyjmując jako mediatora sędziego czy referendarza sądowego, postawił na kwalifikacje merytoryczne jako zasadnicze w kwestii pośredniczenia w sporze.

Mediator powinien charakteryzować się następującymi cechami, które są nierozerwalnie związane z funkcją każdego mediatora: - neutralność, - nienarzucanie sposobu rozwiązania konfliktu-sporu, - umiejętności komunikacji, - bezstronność, - obiektywizm, - kwalifikacje etyczne. Postępowanie składa się zazwyczaj z paru sesji mediacyjnych, z których mediator sporządza protokół.

Biorąc pod uwagę wszelkie czynniki, a zwłaszcza bezstronność, wydaje się, że sesje nie mogą się odbywać w salach sądowych - co kojarzy się większości podatników z ogromnym stresem, lecz poza sądem, w miejscu całkowicie neutralnym zarówno dla podatnika, jak i dla organu podatkowego. Ustawodawca w przypadku spraw podatkowych nie określił, jak długo może trwać postępowanie mediacyjne, niemniej można uznać, że winno trwać do 30 dni (podobnie jak w sprawach karnych czy cywilnych).

WAŻNE
Efektem pracy mediatora jest ugoda, natomiast organ uchyla lub zmienia zaskarżony akt albo wykonuje lub podejmuje inną czynność stosownie do okoliczności sprawy w zakresie swojej właściwości i kompetencji. Nie każda mediacja może się jednak skończyć pozytywnie, ponieważ w razie niedojścia do porozumienia sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Oczywiście można wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia aktu albo wykonania lub podjęcia czynności.

Skarga jest wtedy rozpatrywana przez sąd łącznie ze skargą wniesioną w sprawie na akt lub czynność, w której przeprowadzono postępowanie mediacyjne.

Do mediacji jako do sposobu rozwiązania konfliktu czy sporu zauważa się pewną niechęć zarówno ze strony podatników, jak i organów podatkowych. Być może jedną z przyczyn jest niewiedza o samej mediacji lub przekonanie uczestnika o stronniczości mediatora. Czas pokaże, czy instytucja mediacji w postępowaniu podatkowym sprawdzi się i będzie stosowana.

Jednak należałoby przyjąć, że skoro celem działania organów podatkowych nie jest zawieranie porozumień czy ugód w zakresie podatków, będzie miała zastosowanie raczej sporadycznie.


  1. R. Morek, Mediacja w przepisach o postępowaniu cywilnym, karnym, w sprawach nieletnich oraz przed sądami administracyjnymi, Edukacja prawnicza 2006 nr 83, s. I.
  2. Dz.U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.
  3. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Kraków 2005, s. 272.
  4. A. Kot, M. Kurasz, A. Skrodzki, Postępowanie mediacyjne w sprawach podatkowych - aspekty praktyczne, Przegląd Podatkowy 2004 nr 10, s. 45-51.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
Fiskus
WYBRANY NUMER: 9-10/2007
DATA WYDANIA: 0000-00-00

Komentarze

Mniejsze dochody z akcyzy do budżetu

Aktualności

Współodpowiedzialność za długi małżonków takűe przy rozdzielności majątkowej
Syndyk tylko z licencją
Wyższe kary za wykroczenia
E-deklaracje na podatek transportowy

VAT

Przychody biura rachunkowego a VAT
Dostawa towarów przez organy egzekucyjne
Europejskie regulacje VAT ignorują rozwój mediów cyfrowych

PIT

Bilansowe i podatkowe rozliczanie przychodów i kosztów w czasie
Dochody z tytułu udziału w zyskach związanych z likwidacją spółek kapitałowych

Opinie

Uprawnienia wywiadu skarbowego a ochrona konstytucyjnych praw jednostki

Procedury

Wstrzymanie wykonania decyzji w postępowaniu kasacyjnym przed NSA (cz. 2)
Kilka słów o mediacji w podatkach
Jak się poskarżyć na opieszały sąd i uzyskać odszkodowanie od Skarbu Państwa
Proces karnoskarbowy bez udziału sprawcy

Przestępstwa gospodarcze

Przestępstwo przekupstwa menedżerskiego - art. 296a k.k. (cz. 2)

Egzamin na doradcę podatkowego

Ordynacja podatkowa

Autorytety o...

Jedna "europejska" podstawa opodatkowania - projekt CCCTB

Sukcesja podatkowa

Prawa i obowiązki następców prawnych
Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Polski Jubiler