VAT i Akcyza 01/2007 Ekspert wyjaśnia

Od czasu do czasu pojawiają się pomysły zniesienia opodatkowania VAT darowizn na cele charytatywne. Najczęściej propozycje wiążą się z przekazywaniem żywności najbardziej potrzebującym. Czy pomysły te, z pewnością szczytne, są realne? Jak kwestia opodatkowania VAT darowizn dokonywanych przez podatników przedstawia się na gruncie przepisów wspólnotowych?

Europejski system VAT opiera się na zasadach, które najdobitniej wyrażone zostały w art. 2 ust. 1 Pierwszej Dyrektywy Rady z 11 kwietnia 1967 r. w sprawie harmonizacji przepisów państw członkowskich w zakresie podatków obrotowych (67/227/EEC). Mowa w nim, iż "zasada wspólnego systemu podatku od wartości dodanej polega na stosowaniu do towarów lub usług powszechnego podatku obciążającego konsumpcję (...)".

Zasada ta ustala, iż VAT jest podatkiem obciążającym konsumpcję w sposób powszechny, a więc każda konsumpcja powinna być opodatkowana. Konsumpcja rozumiana jest tu jako konsumpcja prywatna, a nie konsumpcja podatników. Artykuł 5 ust. 6 Szóstej Dyrektywy Rady z 17 maja 1977 r. w sprawie harmonizacji przepisów państw członkowskich dotyczących podatków obrotowych - wspólny system podatku od wartości dodanej: ujednolicona podstawa podatku (77/388/EEC) zrównuje jednak konsumpcję prywatną z konsumpcją dokonywaną przez podatników.

Zatem wszelkie nieodpłatne przekazania towarów dokonywane przez podatników, które wiążą się z konsumpcją, podlegają opodatkowaniu. Odpowiednikiem (choć nieco inaczej, niezbyt fortunnie sformułowanym) art. 5 ust. 6 Szóstej Dyrektywy, który stanowi, iż "za dostawę za wynagrodzeniem uznaje się również (...) nieodpłatne zbycie tych towarów [stanowiących składnik majątku przedsiębiorstwa] bądź ogólnie ich wykorzystanie do celów innych niż działalność gospodarcza, jeżeli w stosunku do tych towarów lub ich części podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia całości lub części podatku naliczonego", jest art. 7 ust. 2 polskiej ustawy o podatku od towarów i usług.

Wszystkie więc darowizny podatnika, również te mające charakter charytatywny, o ile wiążą się z konsumpcją (a darowizny charytatywne, co do zasady, wiążą się z konsumpcją), podlegają VAT. Jest to skutek przyjęcia przez polskiego ustawodawcę, z chwilą akcesji Polski do Unii Europejskiej, zasad europejskiego systemu VAT.


Pojawiały się również projekty zmiany podstawy opodatkowania w przypadku darowizn dokonywanych przez podatników. Dotyczy to zazwyczaj przekazywanych zamortyzowanych urządzeń. Obecnie podstawą opodatkowania jest cena nabycia (niekiedy niewspółmiernie wysoka do wartości sprzętu).

Pojawiły się propozycje, aby w przypadku darowizn podstawę opodatkowania stanowiła wartość rynkowa. Jakkolwiek zracjonalizowałoby to sytuację przekazywania darowizn rzeczy niepełnowartościowych (np. uszkodzonych, zużytych), która budzi kontrowersje, to jednak takie rozwiązanie byłoby również niezgodne z przepisami Szóstej Dyrektywy, która w art. 11A(1)(b) za podstawę opodatkowania czynności realizowanych bez wynagrodzenia przewiduje, co do zasady, cenę zakupu.

Praktycznym, alternatywnym do darowizny, rozwiązaniem byłaby sprzedaż towaru za symboliczną złotówkę.

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.