zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Użyczenia

Elżbieta Rogala
ekspert w dziedzinie VAT,
doświadczony wykładowca,
autorka książek o tematyce podatkowej

Definiując jakikolwiek rodzaj usług, najczęściej zaczynaliśmy od ich statystycznej klasyfikacji. Tym razem jednak klasyfikacje statystyczne będą nam nieprzydatne. Powodem tego jest fakt, że usługi użyczenia odpowiadają swoim zakresem czynnościom wykonywanym w ramach umów użyczenia. A one są zdefiniowane w prawie cywilnym, a nie statystycznym. Jakie skutki rodzą umowy użyczenia na gruncie VAT?

Zawierając umowę użyczenia, użyczający składnik swojego majątku zobowiązuje się zezwolić biorącemu ten składnik, przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanego mu w tym celu majątku (rzeczy), biorący zaś zobowiązuje się rzeczy używać w sposób odpowiadający jej właściwościom i przeznaczeniu, a także bez zgody użyczającego nie oddawać jej do używania osobie trzeciej.

WAŻNE
Rzeczami są tylko przedmioty materialne. Mogą nimi być zarówno ruchomości, jak i nieruchomości (art. 45 k.c).

Najistotniejszą cechą umowy użyczenia jest jej nieodpłatność. Biorący rzecz do używania ponosi zwykłe koszty jej utrzymania, a także jest odpowiedzialny za przypadkową jej utratę lub uszkodzenie. Jeżeli umowa użyczenia została zawarta na czas nieoznaczony, użyczenie kończy się, gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo gdy upłynął czas, w którym mógł ten użytek uczynić.

Po zakończeniu użyczenia biorący rzecz do używania obowiązany jest zwrócić ją użyczającemu w stanie niepogorszonym. Jednak nie ponosi on odpowiedzialności za zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego używania. Tak wynika z art. 710 -719 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.).

WARTO WIEDZIEĆ
W oparciu o zawartą umowę użyczenia dokonuje się oddania rzeczy będących nadal własnością użyczającego w bezpłatne używanie osobie trzeciej. Oznacza to, że użyczenie to przekazanie swojego majątku do bezpłatnego używania innej osobie, bez pozbywania się jego własności.

Użyczenie majątku jest nieodpłatnym świadczeniem usług, a nie nieodpłatną dostawą towarów

W świetle cywilistycznej (na podstawie kodeksu cywilnego) charakterystyki umowy użyczenia nie następuje w jej ramach przeniesienie prawa do rozporządzania użyczanym składnikiem majątku jak właściciel.

A właśnie tego rodzaju przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jest charakterystyczną cechą każdej dostawy towarów. Do ustawowo wymienionych pięciu wyjątków, gdzie nie musi nastąpić przeniesienie prawa do rozporządzania towarem jak właściciel, abyśmy mieli jednak do czynienia także z dostawą towarów, użyczenie nie należy (zob. art. 7 ust. 1 pkt 1-5 ustawy o VAT).

Oznacza to, że użyczenie majątku bezspornie nie jest nieodpłatną dostawą towarów. Rozróżnienie to jest bardzo istotne, gdyż każda nieodpłatna dostawa towarów podlega opodatkowaniu w szerszym zakresie niż w przypadku nieodpłatnego świadczenia usług. Zgodnie z art. 7 ust. 2 i ust. 3 ustawy o VAT nieodpłatna dostawa towarów, aby była przedmiotem opodatkowania, wystarczający jest jeden warunek do spełnienia.

A mianowicie podatnikowi przysługiwać ma prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, związanych z tymi towarami, w całości lub w części. Natomiast nie jest konieczne, by nieodpłatnie przekazywane (dostarczane) towary nie były związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa.

Także przekazywane nieodpłatnie towary związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa są przedmiotem opodatkowania, o ile służyło przy ich nabyciu prawo do odliczenia, i o ile jednocześnie nie są one prezentami o małej wartości, próbkami czy też drukowanymi materiałami reklamowymi lub informacyjnymi. Aby zatem czynności dostawy towarów bez wynagrodzenia były przedmiotem opodatkowania, musiałoby nastąpić przeniesienie prawa do rozporządzania tymi towarami jak właściciel.

Czasowe bądź na czas nieokreślony oddanie rzeczy do bezpłatnego używania (czyli ich użyczenie) nie spełnia tego kryterium. W związku z tym oddanie rzeczy do bezpłatnego używania na podstawie umowy użyczenia musi zostać jednoznacznie zakwalifikowane jako nieodpłatne świadczenie usług.

Zasady opodatkowania VAT użyczenia jako nieodpłatnego świadczenia usługi

Ustawodawca VAT, określając zakres opodatkowania tym podatkiem, wskazuje, iż opodatkowaniu VAT podlega odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT). Ponadto w imporcie usług, tj. gdy podmiotem ją świadczącym jest podmiot mający siedzibę (miejsce działalności bądź miejsce zamieszkania) za granicą, podstawa opodatkowania obejmuje wyłącznie kwotę, którą usługobiorca jest obowiązany zapłacić (art. 29 ust. 17 ustawy o VAT).

Odpłatność przy usługach ma więc bezspornie zasadnicze znaczenie dla ich opodatkowania. Choć jednocześnie nie wolno absolutyzować tej odpłatności, gdyż są sytuacje, że nawet odpłatność za dane czynności czy transakcje nie spowoduje konieczności ich opodatkowania.

Tak jest głównie w dwóch sytuacjach. Po pierwsze wówczas, gdy usługi są świadczone na potrzeby wewnętrzne (własne), czyli w ramach tego samego, jednego podatnika VAT. I po drugie: w sytuacjach, w których organy podlegające prawu publicznemu, realizując zadania publiczne, pobierają opłaty i należności. Takie działania podmiotów traktowane są jako działania nie w charakterze podatników VAT. Czyli nie podlegają VAT.

WAŻNE
Użyczenie, które jest typowym nieodpłatnym świadczeniem usług, co do zasady nie podlega opodatkowaniu VAT, gdyż zasadą jest opodatkowanie wyłącznie odpłatnego świadczenia usług.

Jeśli zatem mamy do czynienia z usługami świadczonymi nieodpłatnie, zasadniczo pozostaną one poza opodatkowaniem, czyli poza działaniem ustawy o VAT. Istnieje jednak wyjątek - wtedy odpłatność za usługi nie będzie konieczna, aby mówić o ich opodatkowaniu. O tym, kiedy nieodpłatne świadczenie usług podlega mimo wszystko opodatkowaniu, przesądza wprost art. 8 ust. 2 ustawy o VAT. I tylko on.

Zgodnie z nim nieodpłatne świadczenie usług traktuje się jako podlegające opodatkowaniu VAT, jeżeli: w świadczone usługi nie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, a ponadto w podatnikowi przysługiwało prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług, związanych z tymi usługami, w całości lub w części.

Opodatkowanie VAT nieodpłatnego świadczenia usług uzależnione jest zatem od łącznego spełnienia dwóch wymienionych warunków, tj. braku związku świadczonych usług z przedmiotem działalności przedsiębiorstwa oraz istnienia prawa do odliczenia podatku z tytułu nabycia przez podatnika towarów i usług związanych z tymi usługami. Niespełnienie chociażby jednego z tych warunków powoduje, że czynność nieodpłatnego świadczenia usług nie będzie w ogóle podlegać przepisom ustawy o VAT.

Przykład
Podatnik nabył lokal mieszkalny, który następnie przekazał do nieodpłatnego używania w ramach umowy użyczenia. Od nabycia tego lokalu nie przysługiwało mu prawo do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony.

Nabycie nie było bowiem związane z działalnością opodatkowaną i podatnik nie zamierzał wykorzystać tego lokalu na cele swojej działalności gospodarczej. Brak tego prawa będzie zatem wystarczającym powodem do stwierdzenia, że nieodpłatne przekazanie lokalu mieszkalnego na podstawie umowy użyczenia nie będzie podlegało opodatkowaniu VAT.

Dwa konieczne warunki opodatkowania użyczenia

Skoro użyczenie (oddanie rzeczy do nieodpłatnego używania) jest kwalifikowane jako nieodpłatne świadczenie usług, to determinującymi opodatkowanie ich VAT - stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy o VAT - są, przypomnijmy, dwa niezbędne warunki (dwie przesłanki): po pierwsze - brak związku użyczenia z przedmiotem działalności przedsiębiorstwa, a także po drugie - istnienie prawa do odliczenia kwoty podatku z tytułu nabycia przez podatnika towarów następnie przekazanych biorącemu w użyczenie.

W świetle powyższego użyczenie (usługa oddania części majątku w bezpłatne użytkowanie) będzie mieścić się w katalogu czynności podlegających przepisom ustawy o VAT tylko wtedy, gdy łącznie zostaną spełnione wskazane tu dwa warunki. Brak spełnienia któregokolwiek z nich spowoduje wyłączenie czynności użyczenia (użytkowania) z zakresu opodatkowania tym podatkiem.

Użyczenie jest zwykle nieopodatkowane VAT

Jeżeli oddanie części własnego majątku (rzeczy, czyli ruchomości bądź nieruchomości) do nieodpłatnego używania jest zwykle: w związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, a ponadto w podatnikowi przysługiwało w całości bądź w części prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z tymi usługami, to brakuje podstaw do opodatkowania tego rodzaju użyczenia.

Przykładem takiego użyczenia nieopodatkowanego VAT jest przekazywanie kontrahentom, którzy nabywają towar w celu jego dalszej odsprzedaży, głównie wyposażenia, ale także są to często środki trwałe, w celu umożliwienia sprzedaży tych towarów, w tym ich wyeksponowania na różnych stelażach, stojakach ekspozycyjnych, w szafach (także chłodniczych) itp. Często też przedmiotem użyczenia są np. dystrybutory do sprzedaży napojów, w tym piwa.

Przykład
Spółka nabyła w kraju i za granicą szafy i inne akcesoria ekspozycyjne przystosowane do umieszczania w nich całego asortymentu sprzedawanych przez nią towarów. Szafy te nabyto w celu demonstracji towarów handlowych spółki i w części stanowią one wyposażenie firmy (szafy o cenie nabycia do 3500 zł), a w części jej środki trwałe (o cenie nabycia powyżej 3500 zł).

Przy ich nabyciu firma dokonała, zgodnie z art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a), pkt 2 oraz pkt 4 ustawy o VAT, obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego zawartego na fakturach nabycia krajowego, w dokumencie SAD importowego oraz na fakturze wewnętrznej dokumentującej wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów (WNT). Na podstawie umów zawartych z kontrahentami oraz sporządzanego każdorazowo protokołu przekazania szaf i innych akcesoriów ekspozycyjnych rzeczy te zostały im użyczone w celu demonstrowania oferowanych przez nich towarów nabywanych od spółki.

Przedstawienie pełnej oferty handlowej towarów spółki przez odbiorcę zajmującego się ich dystrybucją zwiększa bezspornie obroty uzyskiwane przez spółkę. Umowy zostały zawarte na czas nieokreślony, przewidziano zwrot szaf w razie niedotrzymania warunków umowy w każdej chwili, a szczególnie w momencie zaprzestania sprzedaży towarów spółki. Mimo zatem iż od użyczonych szaf spółka miała prawo do odliczenia od ich nabycia zarówno w kraju, jak i za granicą, to samo przekazanie w użyczenie nie będzie jednak podlegało opodatkowaniu VAT.

Przesłanką wyłączającą opodatkowanie ww. użyczenia szaf i innych akcesoriów ekspozycyjnych, czyli usług świadczonych nieodpłatnie, jest przede wszystkim realizowanie ich w celach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Użyczenie dokonywane przez organy podlegające prawu publicznemu bez VAT

Aby nieodpłatne przekazanie towarów w ramach umowy użyczenia spełniało warunki umożliwiające uznanie tych usług za niepodlegające VAT, to: - albo świadczenie tych usług (użyczenie) musi być związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, podatnikowi zaś może (ale nie musi) przysługiwać prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z tą usługą, albo - świadczenie tych usług (użyczenie) nie może być związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, a podatnikowi nie może pod żadnym pozorem przysługiwać prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z tą usługą.

WARTO WIEDZIEĆ
Ustawa o VAT posługuje się ogólnym stwierdzeniem, z którego wynika, że nieodpłatne świadczenie usług może być uznane za niepodlegające opodatkowaniu, jeżeli usługi te są "związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa".

Jeżeli określone przepisy nakładają na organy władzy publicznej lub samorządowej, czyli podlegające prawu publicznemu, obowiązek świadczenia danych usług, to w związku z tym należy uznać, że ich świadczenie jest związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa, mając oczywiście na uwadze specyfikę "przedsiębiorstwa" jednostek samorządu terytorialnego (czyli gmin, powiatów bądź województw).

Uznanie pewnych kategorii czynności organów władzy publicznej i urzędów je obsługujących, a także jednostek samorządu terytorialnego za niepodlegające VAT oraz odpowiednie, i to już w momencie ich dokonywania, zakwalifikowanie zakupów jako służących tym czynnościom niepodlegającym opodatkowaniu, czyli niezezwalające na odliczenie zawartego w nich podatku naliczonego, pozwala na stwierdzenie, że użyczenie przedmiotu tego zakupu w ogóle nie podlega opodatkowaniu.

Jednostki samorządu terytorialnego, przekazując bowiem - innym podatnikom VAT, którymi są także ich własne jednostki budżetowe, zakłady budżetowe bądź gospodarstwa pomocnicze jednostek budżetowych - w użyczenie różne składniki swojego majątku dla wykonywania zadań publicznych, do których realizacji jednostki te zostały powołane, wykonują czynności nieobjęte prawem do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego. Wykonywanie zadań publicznych i jednostki je wykonujące są bezspornie poza zakresem przedmiotowym i podmiotowym VAT.

Podobnie przedstawia się sprawa z przedmiotami majątku własnego oddanego w użyczenie dla realizacji czynności zwolnionych z VAT, czyli w zakresie edukacji, zdrowia, kultury, rozrywki, rekreacji, sportu, finansów, ubezpieczeń, zadań statutowych organizacji członkowskich i innych czynności zwolnionych z VAT, wymienionych w rozdziale 2 zatytułowanym "Zwolnienia" działu VIII pt. "Wysokość opodatkowania".

Przedmiot użyczenia jako przedmiot aportu nieobjęty VAT czy zwolniony z VAT?

Nieodpłatne użyczenie rzeczy, stanowiące nieodpłatne świadczenie usług, jak już stwierdziliśmy, nie mieści się w katalogu przedmiotowym opodatkowania VAT - art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT - i jako takie nie podlega opodatkowaniu tym podatkiem. Jedyny wyjątek w tej sprawie wprowadza art. 8 ust. 2 ustawy o VAT, uznając czynności te za podlegające opodatkowaniu w sytuacji, w której przedmiot użyczenia nie jest związany z prowadzeniem przedsiębiorstwa, a ponadto podatnikowi przysługuje w całości lub części prawo do obniżenia podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z tym użyczeniem.

Co więcej, jak to już wielokrotnie podkreślaliśmy, obydwa te warunki muszą być spełnione łącznie. Jeśli którykolwiek z nich nie wystąpi, użyczenie nie będzie objęte VAT. Także wówczas, gdy przedmiot użyczenia stanowić będzie przedmiot aportu, a podatnikowi nie przysługiwało prawo do odliczeń.

W przypadku natomiast, gdy od przedmiotu użyczenia stanowiącego przedmiot aportu służyło prawo do odliczeń, podatnik ma - na mocy § 8 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania ustawy o VAT - prawo do zwolnienia z VAT przedmiotu aportu.

Przykład
Spółka A przekazała jako wkład niepieniężny (aport) na czas określony maszyny, urządzenia oraz powierzchnie produkcyjne do bezpłatnego używania innej spółce (B), w której została udziałowcem.

Od przedmiotu aportu będącego jednocześnie przedmiotem użyczenia, niezwiązanego z prowadzeniem przedsiębiorstwa (z celami, dla których powołano spółkę A), spółce tej nie przysługiwało odliczenie.

W związku z tym usługa polegająca na nieodpłatnym użyczeniu maszyn, urządzeń oraz powierzchni produkcyjnych nie będzie objęta VAT, gdyż spełnienie tylko jednego z dwóch warunków dla celów opodatkowania użyczenia (brak związku z prowadzonym przedsiębiorstwem) jest niewystarczające.

Warte podkreślenia jest to, że użyczenie będące wkładem (czy z prawem do odliczeń, czy bez niego) uznaje się coraz powszechniej za niemieszczące się w katalogu czynności zwolnionych z opodatkowania VAT. I to mimo wyraźnego brzmienia § 8 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania ustawy o VAT.

Coraz bardziej dominującą teorią jest bowiem ta, że mimo wymienienia przedmiotu aportu jako zwolnionego z VAT traktuje się go jako niepodlegający VAT. Tak w tej sprawie wypowiadają się polskie sądy WSA i NSA, a także ETS. Tak też wynika z Dyrektywy 2006/112/WE.

Podstawa prawna
  •  ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 ze zm.)
  •  art. 710 -719 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.)

WAŻNE
Księgowych czekają zmiany w przepisach rachunkowych Resort finansów przygotował projekt nowelizacji ustawy o rachunkowości. Planowany termin wejścia w życie ustawy przypada na 1 stycznia 2008 r.

Przygotowana przez Ministerstwo Finansów nowelizacja ustawy o rachunkowości ma na celu uwzględnienie w polskim prawie dyrektyw unijnych, a także dostosowanie przepisów ustawy do aktualnych realiów gospodarczych. Projekt zakłada:
  • wprowadzenie regulacji zasad wyceny i inwentaryzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych zaliczonych do inwestycji;
  • zmianę obowiązków w zakresie otwierania i zamykania ksiąg rachunkowych w sytuacjach szczególnych (upadłości z możliwością zawarcia układu, podziału przez wydzielenie);
  • określenie zasad sporządzania skonsolidowanych sprawozdań finansowych grupy kapitałowej (zakresu podmiotowego grupy kapitałowej, sprawowania współkontroli, modyfikacji pojęć "jednostka dominująca" i "znaczący inwestor");
  • określenie zasad rozliczania połączeń spółek metodą łączenia udziałów (wyłączenie metody łączenia udziałów w przypadku spółek nieznajdujących się pod wspólną kontrolą);
  • wprowadzenie do ustawy materii z zakresu usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, co spowoduje konieczność wydania przez Ministra Finansów rozporządzeń w sprawie: - uprawnień do usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, - obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej podmiotów prowadzących działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych.
Więcej na temat projektu: www.mf.gov.pl/dokument.php

Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
VAT i Akcyza
WYBRANY NUMER: 9-10/2007
DATA WYDANIA: 0000-00-00

Pytania czytelników

Czy korekta po dokonaniu aportu jest konieczna?
Żona rolnika ryczałtowego podatnikiem VAT
Procedura uproszczona w wewnątrz- wspólnotowych transakcjach trójstronnych
Jaka stawka VAT na usługę w domu opieki społecznej
Jednorazowa sprzedaż a obowiązek instalacji kasy fiskalnej
Darowizna a VAT

Ekspert wyjaśnia

Użytkowanie a VAT
Kolejna kasa
Dwóch nabywców
Interpretacje Ministra Finansów w sprawie VAT
Księgowanie przychodów u vatowca

Komentarze

Eksport pośredni - obowiązki dokumentacyjne
Posiłki profilaktyczne a VAT
Praktyczne aspekty prowadzenia składów podatkowych
Kupiłeś samochód na terytorium Wspólnoty - zażądaj zwrotu nadpłaconej akcyzy

Poseł pyta - minister odpowiada

Nie będzie nowego podatku od samochodów
Wyższy limit dla taksówkarzy nie jest potrzebny

Cykl - Opodatkowanie usług

Użyczenia
Zasady ogólne i transport krajowy (cz. 1)

Aktualności

Akcyza na węgiel i koks dopiero od 2012 roku
Czy będą preferencyjne stawki VAT na książki?
Urzędy nie powinny naliczać podatku
Gigantyczne oszustwa dotyczące VAT w Unii Europejskiej

Egzamin na doradcę podatkowego

VAT - (25 i 26)

Cykl - Leksykon

Miejsce świadczenia usług - art. 27 ustawy o VAT (cz. 3)

Cykl - Kompendium

VATOTEKA miesiąca (2)
Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Hotelarz