zamknij to okno
Portale internetowe Wydawcnictwa Trendy sp. z o.o. korzystają z ciasteczek COOKIES w celu poprawnego działania statystyk GOOGLE oraz BIZON MEDIA dostarczających reklamy. Jeśli nie zgadzają się Państwo na zostawianie ciasteczek przez GOOGLE ANALYTICS prosimy o wyłączenie obsługi ciasteczek w konfiguracji Państwa przeglądarki stron internetowych i dalszą wizytę na stronie.

MENU   START WYDAWCA REDAKCJA ARCHIWUM  
Szukaj

WYSZUKIWARKA



BAZY PRAWA
PRAWO KRAJOWE
PRAWO UE

Czy umowa zamiany gruntów podlega opodatkowaniu VAT

Kwalifikacja umowy zamiany gruntów jako czynności podlegającej opodatkowaniu VAT nie oznacza automatycznego opodatkowania każdej zamiany. Nie podlega VAT zamiana dokonywana przez osoby niebędące podatnikiem VAT w sytuacji, w której okoliczności zamiany nie wskazują na ich kwalifikowanie jako podatników VAT w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy. Opodatkowaniu nie podlega również dostawa gruntów niezabudowanych, które nie są uznane za tereny budowlane lub przeznaczone pod budowę.

Omawiając zagadnienie opodatkowania umowy zamiany gruntów na podstawie przepisów ustawy o podatku od towarów i usług (dalej: ustawa o VAT), warto przywołać regulację wyrażoną art. 603 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.), zgodnie z którą przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie do przeniesienia własności innej rzeczy. Na gruncie regulacji ustawy - Kodeks cywilny w wyniku umowy zamiany następuje zatem przeniesienie własności rzeczy o charakterze odpłatnym, bowiem w wyniku rozporządzenia prawem własności na rzecz drugiej strony następuje wzajemne rozporządzenie prawem własności innej rzeczy, stanowiące o odpłatnym charakterze zawartej umowy.
 
Poza wynikającą z powołanej regulacji definicją umowy zamiany warto także wskazać na znaczenie tej umowy w obrocie gospodarczym jako umowy, której zastosowanie prowadzi w wielu wypadkach do zaistnienia określonych zdarzeń gospodarczych (umowy barterowe), bądź też - mając charakter kompensacyjny - do zaspokojenia wzajemnych roszczeń kontrahentów (umowy kompensacyjne).

UMOWA ZAMIANY W KONTEKĺCIE USTAWY O VAT
 
     Stosownie do treści art. 5 ust. 1 omawianej ustawy opodatkowaniu podlega: 
  •  odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, 
  •  eksport towarów, 
  •  import towarów, 
  •  wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów za wynagrodzeniem na terytorium kraju, 
  •  wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów.
Ponieważ określone przytoczonym art. 5 ust. 1 czynności podlegające opodatkowaniu nie nawiązują do określonych przepisami prawa cywilnego konkretnych typów umów, odnosząc się do problematyki opodatkowania umowy zamiany należy wskazać cechy charakterystyczne określonych powołanym przepisem czynności podlegających opodatkowaniu. Odpowiednio, zgodnie z art. 7 ust. 1, przez dostawę towarów rozumie się przeniesienie prawa do rozporządzania towarami jak właściciel.
 
Tym samym umowa zamiany gruntów wyczerpuje znamiona określonej art. 7 ust. 1 dostawy towarów, bowiem w wyniku jej zawarcia dochodzi do przeniesienia prawa własności przedmiotu umowy, a to z kolei wyczerpuje przewidziany art. 7 ust. 1 ustawy warunek przeniesienia prawa do rozporządzania towarem jak właściciel.

Zamiana towarów spełnia określone art. 7 ustawy o VAT przesłanki, pozwalające na jej kwalifikowanie jako dostawy towarów, a w konsekwencji - mając charakter odpłatny (świadczenie wzajemne) - stanowi określoną art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy odpłatną dostawę towarów.


ZAMIANA GRUTÓW JAKO DOSTAWA TOWARÓW 

Stosownie do art. 2 pkt 6 ustawy o VAT, jako towary należy rozumieć rzeczy ruchome oraz wszelkie postacie energii, budynki i budowle lub ich części, będące przedmiotem czynności podlegających opodatkowaniu VAT, które są wymienione w klasyfikacjach wydanych na podstawie przepisówĘo statystyce publicznej, a także grunty. Grunty stanowią więc dla potrzeb opodatkowania VAT towary.
 
Odpłatna dostawa gruntów stanowi więc, zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, czynność podlegającą opodatkowaniu VAT, bowiem jest ona kwalifikowana jako odpłatna dostawa towarów. Niemniej, uznając zamianę gruntów za czynność podlegającą opodatkowaniu, trzeba podkreślić, iż nie w każdym przypadku zamiany gruntów u stron takiej umowy będzie powstawał obowiązek podatkowy.
 
Odpowiednio należy wskazać na dwie możliwe sytuacje. Pierwszą stanowi przypadek, w którym podmiotem dokonującym zamiany jest osoba niebędąca podatnikiem VAT, a która dokonuje takiej czynności w sposób jednorazowy (bez zamiaru wykonywania jej w sposób częstotliwy). Otóż, zgodnie z art. 15 ust. 1, podatnikami są osoby fizyczne, prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej prowadzące samodzielnie działalność gospodarczą bez względu na jej cel oraz rezultat, przy czym przez samodzielne wykonywanie działalności gospodarczej należy rozumieć wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody, również wówczas, gdy czynność została wykonana jednorazowo w okolicznościach wskazujących na zamiar wykonywania czynności w sposób częstotliwy.
 
Tym samym, wykonanie umowy zamiany przez osobę, która nie jest podatnikiem podatku VAT, w okolicznościach niewskazujących na zastosowanie wobec niej regulacji wskazujących na uznanie jej za podatnika (brak zamiaru wykonywania w sposób częstotliwy), nie stanowi podstawy do opodatkowania takiej umowy.
 
 
CO NA TO URZĄD

Jeżeli zamiana jest dokonywana między podatnikami VAT, obowiązek podatkowy może powstać u obydwu stron czynności. Natomiast w sytuacji, kiedy jeden z kontrahentów jest osobą fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej, dla której dostawa przez nią dokonywana ma charakter incydentalny, wówczas nie posiada on statusu podatnika i obowiązek zapłaty podatku VAT u niego nie występuje. Odrębną kwestię stanowi przewidziane art. 43 ust. 1 pkt 9 zwolnienie od podatku. Otóż, stosownie do powołanego przepisu, zwolniono od podatku dostawę terenów niezabudowanych, innych niż tereny budowlane lub przeznaczone pod budowę. Zastosowanie zatem przewidzianego powołanym art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy zwolnienia uzależnione zostało od statusu będącego przedmiotem dostawy gruntu, który daje podstawę do zastosowania omawianego zwolnienia, o ile jest niezabudowany, a nadto nie jest - zgodnie z właściwymi przepisami - terenem budowlanym bądź przeznaczonym pod budowę. Jeżeli więc będący przedmiotem zamiany grunt spełnia warunki do zastosowania wynikającego z art. 43 ust. 1 pkt 9 zwolnienia, to jego dostawa będzie zwolniona od podatku niezależnie od charakteru podmiotów jej dokonujących. (Postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Przemyślu z 22 listopada 2004 r., wydanego przez Urząd Skarbowy w Przemyślu; sygn. US.IX/443-100/HM/04).
 

USTALENIE WARTOŚCI PRZEDMIOTU UMOWY ZAMIANY
 
Stosownie do art. 29 ust. 1 ustawy o VAT ustalono zasadę, w myśl której podstawę opodatkowania stanowi obrót - czyli kwota należna z tytułu sprzedaży pomniejszona o kwotę podatku. Niemniej specyfika umowy zamiany, traktowanej jako odpłatna dostawa towarów, wskazuje na konieczność szczególnego ustalenia podstawy opodatkowania.
 
Odpowiednio, zgodnie z art. 29 ust. 3, jeżeli należność jest określona w naturze, podstawą opodatkowania jest wartość świadczenia obliczona na podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości lub na danym rynku w dniu wykonania świadczenia, pomniejszonych o podatek. Podstawę opodatkowania przy umowie zamiany stanowi więc wartość świadczenia wzajemnego, która powinna zostać ustalona wg zasady wynikającej z art. 29 ust. 3, jako wartość rynkowa, obliczana przy zastosowaniu przeciętnych cen obowiązujących w danej miejscowości w dniu wykonania świadczenia, pomniejszona o należny podatek. Jednocześnie należy wskazać na sytuację, w której przedmiot świadczenia wzajemnego jest nieekwiwalentny w stosunku do świadczonego przez podatnika w ramach umowy zamiany, a różnica wartości jest kompensowana poprzez dopłatę (umowa mieszana).
 
Zgodnie z przytoczonymi przepisami (art. 29 ust. 1 oraz ust. 3), w takiej sytuacji podstawę opodatkowania będzie stanowiła całość wzajemnego świadczenia traktowana jako suma wartości świadczenia wzajemnego (ustalonego stosownie do art. 29 ust. 3) oraz kwota należna z tytułu dopłaty (stosownie do art. 29 ust. 1), pomniejszone o należny podatek VAT.
 
WNIOSKI
 
Należy stwierdzić, iż regulacje ustawy o VAT wskazują katalog czynności podlegających opodatkowaniu. Czynności te nie odnoszą się do poszczególnych typów umów, a jedynie wskazują właściwe cechy, których zaistnienie stanowi o kwalifikowaniu konkretnej umowy jako czynności podlegającej lub niepodlegającej opodatkowaniu. W konsekwencji, odnosząc się do umowy zamiany gruntów, należy powiedzieć, iż umowa ta spełnia kryteria pozwalające zakwalifikować ją jako odpłatną dostawę towarów, czyli - stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 - czynność podlegającą opodatkowaniu. Warto jednak podkreślić, iż kwalifikacja umowy zamiany gruntów jako czynności podlegającej opodatkowaniu nie oznacza automatycznego opodatkowania podatkiem VAT każdej zamiany. Odpowiednio, nie podlega opodatkowaniu zamiana dokonywana przez osoby niebędące podatnikami VAT w sytuacji, w której okoliczności zamiany nie wskazują na ich kwalifikowanie jako podatników VAT w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy. Opodatkowaniu nie podlega również dostawa gruntów niezabudowanych, które nie są uznane za tereny budowlane lub przeznaczone pod budowę
 
 
Marek Piotrowski
prawnik, doradca podatkowy
 


Podstawa prawna
  • art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 7 ust. 1, art. 15 ust. 1, 2, art. 29 ust. 1, 3, art. 43 ust. 1 pkt 9 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54, poz. 535 ze zm.)
  • 603 i 604 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.)
 
TO WARTO WIEDZIEĆ

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, opodatkowaniu podlega odpłatna dostawa towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju. W myśl art. 2 pkt 6 ustawy o VAT przez "towary" rozumie się rzeczy ruchome, jak również wszystkie postacie energii, budowle i budynki oraz ich części, (É) a także grunty. (É)
 
Odpłatność dostawy towarów nie musi przybierać formy pieniężnej, lecz jest dokonana w naturze - tu inny grunt. Zatem dokonanie zamiany gruntów jest dostawą towarów, podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Zgodnie z art. 15 ust. 6 ustawy o VAT, nie uznaje się za podatników organów władzy publicznej ani urzędów obsługujących te organy, w zakresie realizowanych zadań, nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.
 
Z powołanego przepisu wynika, że organy władzy publicznej oraz urzędy obsługujące te organy nie będą podatnikami podatku od towarów i usług w związku z realizacją zadań, które podejmują jako podmioty prawa publicznego, nawet jeżeli pobierają należności, opłaty lub składki. Organy te będą natomiast podatnikami podatku od towarów i usług w przypadku wykonywanych przez nie czynności na podstawie zawartych umów cywilnoprawnych.
 
Kryterium podziału stanowi charakter wykonywanych czynności: czynności o charakterze publicznoprawnym wyłączają te podmioty z kategorii podatników, natomiast czynności o charakterze cywilnoprawnym skutkują uznaniem tych podmiotów za podatników podatku od towarów i usług, a realizowane przez nie odpłatne dostawy towarów i świadczenie usług podlegają opodatkowaniu VAT. Przedmiotowa zamiana nieruchomości następuje w formie aktu notarialnego.
 
Wobec powyższego czynność zamiany gruntów, w tym również zamiana gruntów pomiędzy gminą a Skarbem Państwa, ma charakter cywilnoprawny, zatem gmina nie może korzystać z wyłączenia z opodatkowania podatkiem od towarów i usług.
 
(Postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Legionowie z 11 stycznia 2006 r.)


Treść artykułu dotyczy stanu prawnego obowiązującego w czasie opublikowania go w piśmie.
VAT i Akcyza
WYBRANY NUMER: 9-10/2007
DATA WYDANIA: 0000-00-00

Pytania czytelników

Czy korekta po dokonaniu aportu jest konieczna?
Żona rolnika ryczałtowego podatnikiem VAT
Procedura uproszczona w wewnątrz- wspólnotowych transakcjach trójstronnych
Jaka stawka VAT na usługę w domu opieki społecznej
Jednorazowa sprzedaż a obowiązek instalacji kasy fiskalnej
Darowizna a VAT

Ekspert wyjaśnia

Użytkowanie a VAT
Kolejna kasa
Dwóch nabywców
Interpretacje Ministra Finansów w sprawie VAT
Księgowanie przychodów u vatowca

Komentarze

Eksport pośredni - obowiązki dokumentacyjne
Posiłki profilaktyczne a VAT
Praktyczne aspekty prowadzenia składów podatkowych
Kupiłeś samochód na terytorium Wspólnoty - zażądaj zwrotu nadpłaconej akcyzy

Poseł pyta - minister odpowiada

Nie będzie nowego podatku od samochodów
Wyższy limit dla taksówkarzy nie jest potrzebny

Cykl - Opodatkowanie usług

Użyczenia
Zasady ogólne i transport krajowy (cz. 1)

Aktualności

Akcyza na węgiel i koks dopiero od 2012 roku
Czy będą preferencyjne stawki VAT na książki?
Urzędy nie powinny naliczać podatku
Gigantyczne oszustwa dotyczące VAT w Unii Europejskiej

Egzamin na doradcę podatkowego

VAT - (25 i 26)

Cykl - Leksykon

Miejsce świadczenia usług - art. 27 ustawy o VAT (cz. 3)

Cykl - Kompendium

VATOTEKA miesiąca (2)
Hotelarz    Rynek Turystyczny     Restauracja    Polski Jubiler
Wydawnictwo TRENDY | Polskie Wydawnictwa Specjalistyczne ProMedia



Zapoznaj się z naszym portalem pisma branżowego Hotelarz